Zika

Entomoloog Bart Knols: “Er is een duidelijk verband tussen afval, en inderdaad plastic, en de verspreiding van muggen die het Zika virus veroorzaken.”

De verzameling van vuilnis en afval is aantrekkelijk voor ongedierte zoals ratten en muizen, of zoals in dit geval, insecten. De Nederlandse entomoloog Bart Knols is van mening, dat er een duidelijk verband is tussen afval – inclusief plastic – en de verspreiding van de muggen die Dengue, Chikungunya en Zika veroorzaken.

“Toen de muggen zich over Amerika verspreidden, gebruikten ze kleine blikjes, busjes, doosjes, etc. om te broeden,” legt Knols uit. “Dat betekent, dat ieder stukje plastic dat water kan vasthouden een potentiële broedplaats is: Hoe meer plastic er rondslingert, hoe meer broedplaatsen; hoe meer broedplaatsen, hoe meer muggen; hoe meer muggen, hoe groter het risico dat het virus wordt overgedragen,” zegt hij.

Daniel Poolen, projectmanager van PUM (Plastic Urban Mining), een project dat door de Plastic Soup Foundation is opgestart, is het ermee eens. “Plastic blijft heel erg lang in de natuur aanwezig en kan heel gemakkelijk bacteriën en virussen transporteren; vooral naar kleine beekjes, rivieren, meren of baaien waar constante besmetting voorkomt als gevolg van riolering en het illegaal dumpen van vuilnis.”

De ophoping van stedelijk afval in landen zoals Brazilië vormt een groot gevaar volgens de Poolen. “Niet alleen de steden aan de andere kant van de oceaan lopen het risico dat er muggen komen die het Zika virus kunnen verspreiden maar,” zegt Poolen, “overal waar er concentraties zijn van afval en plekken waar water in kan blijven staan vormen een gevaar.” Bart Knols verzekert ons dat het virus uiteindelijk ook Europa zal bereiken. Tot dusver is het nog niet geconstateerd dat muggen in Europa het Zika virus dragen, maar er zijn de afgelopen week wel 20 besmettingen gemeld in Nederland. De besmette personen hadden allen recent een bezoek gebracht aan Suriname en het virus daar opgelopen. Dat laat zien hoe groot de urgentie is om een oplossing te vinden voor het probleem van stedelijk afval overal ter wereld.

Poolen meent dat de rotzooi op straat ook een belangrijk punt is: “Hoe kunnen we eenmalig gebruik van plastic verminderen? Het verminderen bij de bron bespaart ons later een hoop problemen.” Daarom vindt Poolen, dat er een stimulans/beloning zou moeten komen voor mensen die plastic verzamelen dat rondslingert. Petflessen oprapen, die vervolgens verkocht worden voor recycling gebeurt al op diverse plekken, maar Poolen stelt een belangrijke vraag: Waarom moet het plastic verkocht worden voor recycling als de mensen het zelf kunnen hergebruiken? “Dat is wat we willen bij het PUM project: we geven de mensen het gereedschap om hun eigen verzamelde plastic te hergebruiken en schakelen de tussenpersoon uit, zodat zij zelf rechtstreeks aan de recyceler kunnen verkopen of hun eigen producten kunnen maken, die zij dan weer in hun eigen gemeenschap kunnen verkopen.” Poolen meent dat dit project de waarde van plastic op straat zal vergroten en dat daardoor het gevaar van petflessen, als dragers van ziektes, zal afnemen.

Achtergrond Zika virus

De infectie van het Zika virus wordt veroorzaakt door de beet van een geïnfecteerde gele koortsmug, oorspronkelijk afkomstig uit Afrika waar het broedt in kleine openingen van een boom en in de kom van bladeren. Om de populatie van de zogenaamde ‘Aedes’ mug te kunnen beheersen en verdere verspreiding van de infectie te voorkomen, adviseert de Wereld Gezondheidsorganisatie een afname van de waterreservoirs zoals bv bloempotten, flessen en andere voorwerpen die stilstaand water kunnen verzamelen. Daarbij worden ook genoemd; autobanden, doppen van drinkflessen en al het andere dat verzameld kan worden om te voorkomen dat het broedplaatsen voor de mug kunnen worden. Het WHO adviseert om opeenhoping van afval in de open lucht te vermijden en de gemeentelijke waterreservoirs af te dekken zodat de muggen er niet bij kunnen komen.

Voor 2015 was de geïnfecteerde mug al aanwezig in landen in Afrika, ZO Azië en de Pacific eilanden. In mei 2015 werden uitbraken geconstateerd in Brazilië, gevolgd door meerdere uitbraken in Latijns en Zuid Amerika sinds oktober 2015. De kenmerken van het Zika virus zijn o.a. koorts, uitslag, conjunctivitis en spierpijn. Het is dezelfde mug, die ook Dengue en Chikungunya overdraagt. De uitbraak in Brazilië heeft geleid tot steeds meer vrouwen die baby’s krijgen met microcefalie; dat is een zeldzame aandoening waarbij de baby’s geboren worden met een te klein hoofd, wat veroorzaakt wordt door een abnormale ontwikkeling van de hersenen in de baarmoeder. Het WHO heeft de Zika uitbraak uitgeroepen tot “een wereldwijde noodsituatie voor de volksgezondheid” en adviseert een geïntegreerd antwoord, wat verschillende acties inhoudt op verschillende fronten, zoals gezondheid, onderwijs en milieu.

Het doel van het PUM project is om nieuwe lokale circulaire economieën te ontwikkelen. Rio de Janeiro is een van de speerpunten van het programma, waarbij de PSF tegelijkertijd een programma uitvoert wat, met innovatieve oplossingen, moet zorgen voor een grote schoonmaak van de Carioca rivier, die uitmondt in de baai van Guanabara waar deze zomer de Olympische Spelen zullen worden gehouden.