, ,

Betere recycling synthetische matrassen is halfbakken oplossing

Amsterdam, 21 augustus 2019 – In Nederland worden jaarlijks 1,2 miljoen matrassen als grof huishoudelijk vuil aan de kant van de weg gezet. Twee derde daarvan, een paar honderd miljoen kilo, wordt verbrand. Bijna al die matrassen bestaan uit synthetische materialen. Als er medio 2019 geen betekenisvolle stappen zijn gezet door de sector om deze afvalberg tegen te gaan, komt het kabinet met wettelijke maatregelen in de vorm van een verplichte producentenverantwoordelijkheid. De sector kiest massaal voor recycling. Dat is echter een halfbakken oplossing. De echte oplossing is de plasticvrije matras.  

Recycling-initiatieven

Zo’n 15% van de matrassen wordt nu uit elkaar gehaald en verwerkt, de rest wordt verbrand. De matrassenbranche heeft zich tot doel gesteld om het percentage verwerkte matrassen te verhogen. Er zijn al diverse recyclinginitiatieven van de grond gekomen. Auping en DSM-Niaga ontwikkelden een circulair matras. Onderdelen van die matras zijn eenvoudig te scheiden en kunnen vervolgens gebruikt worden in nieuwe matrassen. Ikea investeert met afvalverwerker Renewi in het recyclen van matrassen. RetourMatras recyclet matrassen en hergebruikt meer dan 90% van de materialen. Matras Recycling Europe haalt bij gemeenten afgedankte matrassen op. Deze worden eerst op verzamelkarren gelegd en vervolgens naar een verwerkingslijn worden gebracht.

Schadelijke stoffen

In synthetische matrassen zitten schadelijke stoffen die tijdens het recyclingproces niet verwijderd kunnen worden. Stoffen als vlamvertragers en weekmakers worden verantwoordelijk gehouden voor een reeks van ziektes. Om die reden wees de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2018 op gezondheidsrisico’s van de circulaire economie. De Nederlandse stichting Wemos pleitte in het vorig jaar gepresenteerde Nationaal plan hormoonverstorende stoffen in een circulaire economie voor een schone circulaire economie. Het dringende advies is om schadelijke stoffen al in de ontwerpfase te vermijden. Bij synthetische matrassen is die oplossing echter een illusie. Zo worden brandvertragers met opzet toegevoegd, omdat kunststoffen van zichzelf bijzonder brandbaar zijn.

Uitvoeringsprogramma

Het kabinet wil dat in 2030 het gebruik van grondstoffen gehalveerd is om uiteindelijk een economie zonder afval te realiseren. Een van de ‘icoonprojecten’ in het kader van het Uitvoeringsprogramma circulaire economie is beter hergebruik en ontwerp van matrassen. Dit project zet in op recyclen van afgedankte matrassen (95% in 2025) en het duurzamer ontwerpen, opdat in 2025 75% van de nieuwe matrassen gemakkelijker uit elkaar te halen zijn om de materialen opnieuw te gebruiken. Maar wie een matras circulair ontwerpt moet rekening houden met de schadelijke stoffen. En juist daarover zwijgt het project.

De echte circulaire matras bestaat allang

Het kabinet streeft ernaar dat significant minder matrassen worden verbrand, dat een veel groter aandeel van de afgedankte matrassen wordt gerecycled, en dat er meer matrassen circulair ontworpen worden. Circulair ontwerpen wordt echter niet gedefinieerd. Er wordt vooral modulair ontwerpen mee bedoeld, zodat een afgedankte matras gemakkelijk uit elkaar kan worden gehaald voor bruikbare onderdelen. Over de echt circulaire matras rept het icoonproject met geen woord. Die matras bestaat gewoon, is plasticvrij en dus gevrijwaard van schadelijke stoffen. Deze circulaire matras bestaat uitsluitend uit prima te recyclen organische materialen.

Babymatrassen

Vooral de vraag naar organische babymatrassen is de laatste jaren toegenomen. Baby’s en kleine kinderen zijn extra kwetsbaar voor de schadelijke stoffen in synthetische matrassen. Zij slapen veel en liggen met hun gezichtje direct op de matras. Het ambachtelijke bedrijf Lavital produceert matrassen voor volwassenen die geheel uit natuurlijke grondstoffen bestaan, en nu ook  matrassen voor kinderbedjes.

Lavital is business angel van de Plastic Soup Foundation (PSF) geworden. Een deel van de opbrengst van verkochte kindermatrassen schenkt het bedrijf aan de PSF (vul bij de bestelling van het babymatrasje de code ‘PSF’ in).

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Het is van groot belang dat bedrijven als Lavital laten zien dat je niet op plastic met schadelijke toevoegingen hoeft te slapen. Vooral baby’s verdienen het een goede start te maken. We zijn supertrots dat Lavital business angel van ons geworden is.’


Lees ook – Nationaal plan hormoonverstorende stoffen in een circulaire economie.

Lees ook – Weekmakers in plastic vertragen taalontwikkeling baby’s.

 

De eerste Plastic Health Summit ter wereld

We eten, drinken en ademen microplastics. Maakt dat ons ziek? Deze vraag staat centraal tijdens de eerste Plastic Health Summit ter wereld. Op 3 oktober 2019 organiseren Plastic Soup Foundation en ZonMw, in samenwerking met de Plastic Health Coalition, dé conferentie over de menselijke gezondheidseffecten van plastic. Op deze dag worden de eerste tussenresultaten van 15 baanbrekende Nederlandse wetenschappelijke onderzoeken bekend gemaakt.

Ook wordt nieuw bewijsmateriaal van de gezondheidsgevolgen van – bijvoorbeeld – BPA, PFAS, ftalaten en andere chemische plastic additieven in ons dagelijks leven bekend gemaakt. We slaan bruggen tussen de verschillende spelers, zoals de industrie, politiek en wetenschap, om gezamenlijk oplossingen te bedenken en concrete samenwerkingsverbanden op touw te zetten.

Voor deze conferentie in Amsterdam geldt een ‘Invite Only’. Vind jij het belangrijk om bij dit internationale prestigieuze event te zijn? Vertel ons waarom in een mail aan rsvp@plasticsoupfoundation.org.

, ,

We eten, drinken en ademen meer dan 100.000 microplastics per jaar

Amsterdam, 27 juni 2019 – Dat we dagelijks microplastics eten, drinken en ademen is al enige tijd bekend. Maar om hoeveel microplastics het gaat, was nog onduidelijk. Onderzoekers van de Universiteit van Victoria in Canada hebben nu onderzocht hoeveel microplastics een gemiddelde Amerikaanse burger jaarlijks binnenkrijgt. Ook voor Amerikaanse kinderen werd een schatting gemaakt.

Schattingen                                                                                                            

De onderzoekers hebben op basis van eerder gepubliceerde gegevens over microplastics in drank- en voedselwaren en in de lucht schattingen over de minimale inname gemaakt. Een volwassen man in Amerika krijgt de meeste plastic deeltjes binnen, zo’n 121.000 microplastics per jaar. Voor vrouwen is dat 98.000 deeltjes. De grootste bronnen van microplastics bleken gebotteld water, vis en schaaldieren te zijn. In gebotteld water zitten maar liefst 94 deeltjes microplastic per liter, ten opzichte van 4 deeltjes per liter in kraanwater. Kinderen krijgen naar schatting jaarlijks tussen de 74.000 en 81.000 plastic deeltjes binnen.

Grove onderschatting

De beschikbare gegevens zijn echter verre van compleet. Zo zijn er geen gegevens beschikbaar over de hoeveelheid microplastics in kip, rundvlees, graan en groenten. De voedsel- en drankgroepen die zijn meegenomen in dit onderzoek vormen daardoor slechts 15% van de calorie-inname van de gemiddelde Amerikaan. Om deze reden zijn de gepresenteerde getallen volgens de onderzoekers waarschijnlijk een grove onderschatting van de daadwerkelijke blootstelling. Ze adviseren onderzoek naar andere voedselgroepen om een completer beeld te krijgen.

Campagne WWF

Het Wereldnatuurfonds (WWF) startte onlangs een nieuwe campagne. We zouden vijf gram microplastics per week binnenkrijgen, vergelijkbaar met het gewicht van een creditcard. Deze vijf gram is gebaseerd op een inname via eten en drinken van circa 2000 deeltjes per week, waarvan 90% via gebotteld water. Het Canadese onderzoek komt ook uit rond de 2000 deeltjes per week, maar dat is inclusief de deeltjes die we inademen. Inname via de lucht is door de WWF buiten beschouwing gelaten.

Kennislacune gevolgen gezondheid

Het lijkt echter niet zinvol om het gewicht van de inname te benadrukken. Vermoed wordt dat de schadelijkste deeltjes namelijk het minst wegen. Dit gegeven wordt ook door de Canadese onderzoekers benadrukt. De kleinere, en dus lichtere deeltjes, kunnen mogelijk de darm- en long barrière passeren en zich door de rest van ons lichaam verspreiden. Het is echter onbekend in welke mate we deze deeltjes binnenkrijgen, aangezien deze zo klein zijn dat ze met de huidige meetmethoden niet gedetecteerd kunnen worden.

De Plastic Soup Foundation vindt het zorgwekkend dat er nog zo weinig onderzoek is gedaan naar de gezondheidsgevolgen van micro- en nanoplastics en wil weten of we er ziek van worden. Doel van de Plastic Health Coalition, een een door de Plastic Soup Foundation geïnitieerd samenwerkingsverband tussen wetenschappers en milieuorganisaties, is om die vraag te beantwoorden.


Lees ook – Plastic in je lichaam: nadruk op grootte in plaats van gewicht.
Lees ook – Gezondheidsraad: “Voorkom gezondheidsrisico’s door micro- en nanoplastics”

, ,

Bandenslijtage op één na belangrijkste bron van microplastics in water en lucht

Amsterdam, 18 juni 2019 – Tijdens het autorijden slijten autobanden waarbij kleine deeltjes plastic vrijkomen. Dit gebeurt met name tijdens het optrekken en remmen waarna de microplastics in het riool, oppervlaktewater of in de lucht belanden. Hiermee draagt het autoverkeer bij aan fijnstof en milieuvervuiling. Nieuw onderzoek, uitgevoerd door de Open Universiteit, schat dat fijnstof als gevolg van bandenslijtage jaarlijks verantwoordelijk is voor 130,000 tot 300,000 doden wereldwijd.

De onderzoekers zijn tot deze schatting gekomen door gegevens over autogebruik en afgelegde kilometers te verzamelen uit dertien landen; acht West-Europese landen, Australië, India, Brazilië, China en de Verenigde Staten. Hierdoor is ongeveer de helft van de wereldbevolking en 60% van de voertuigen wereldwijd vertegenwoordigd in het onderzoek. Vervolgens rekenden de onderzoekers uit dat per hoofd van de bevolking gemiddeld genomen 0.8 kilogram microplastics door bandenslijtage wordt gegenereerd. Een gemiddelde Nederlandse burger produceert ongeveer een halve kilogram bandenslijtstof per jaar.

Lekkage naar het milieu

Fijnstof in de lucht bestaat voor 3% tot 7% uit bandenslijtstof. Maar behalve dat de microplastics in de lucht belanden, draagt bandenslijtage ook bij aan de plasticsoep in rivieren en de oceaan. Geschat wordt dat 5% tot 10% van de plastics in de oceaan op het conto kan worden geschreven van bandenslijtstof. Hiermee is bandenslijtstof na rondslingerend plastic afval de grootste bron van microplastics in het milieu.

Maatregelen

Momenteel is er geen alternatief materiaal beschikbaar voor autobanden, maar de onderzoekers dragen wel een aantal beleidsmaatregelen aan. Bandenslijtage zal afnemen wanneer enkel nog slijtvaste banden in gebruik worden genomen en door het aanleggen van asfaltwegen en door zelfsturende auto’s. Daarnaast kan volgens de onderzoekers verbeterde efficiëntie in het afvangen van microplastics in waterzuiveringssystemen bijdragen aan een reductie van microplastics naar rivieren en zeeën.


Lees ook: Microplastics door slijtage van banden is nauwelijks tegen te gaan.

, ,

Overheidssite Waarzitwatin belicht risico’s chemicaliën onvoldoende

Amsterdam, 20 mei 2019 – De Plastic Soup Foundation is kritisch over de vandaag gelanceerde landelijke campagne Waarzitwatin, een overheidswebsite over chemische stoffen in consumentenproducten. De Plastic Soup Foundation juicht transparantie over chemicaliën toe, maar ziet deze nieuwe website vooral als een poging om consumenten gerust te stellen. Inhoudelijk sluit de campagne weliswaar aan bij Nederlandse en Europese wet- en regelgeving, maar schiet ze tekort in de bescherming van de consument tegen schadelijke stoffen.

De website is gemaakt door VeiligheidNL en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

“Een gemiste kans”, vindt Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation. “Op de website ontbreekt de urgentie om het huidige beleid ten aanzien van chemicaliën en risicobeoordeling kritisch onder de loep te nemen. En dat is broodnodig, zeker wat betreft hormoonverstorende stoffen die volgens de World Health Organization (WHO) een mondiale dreiging vormen.”

De Belgische Hoge Gezondheidsraad liet uitgerekend deze maand de alarmbellen wel rinkelen. Het wetenschappelijk adviesorgaan verbonden aan de Belgische overheid publiceerde een lange lijst met concrete aanbevelingen om chemische stoffen en hormoonverstorende stoffen te vermijden. De adviezen betreffen bijvoorbeeld het limiteren van de blootstelling van kleine kinderen aan plastic of rubber speelgoed, het niet opwarmen van voedsel in plastic bakjes in de magnetron of in teflonpannen, het mijden van haarverf, nagellak en geparfumeerde schoonmaakproducten.

Waarzitwatin: een slager die zijn eigen vlees keurt
De Nederlandse website daarentegen is doorspekt van de zinsnede dat ‘bij normaal gebruik’ het product ‘door een gemiddelde Nederlander’ veilig te gebruiken is, tenminste als het product onder Nederlandse of Europese wetgeving valt.

Huidige risicobeoordeling van chemicaliën onvoldoende
Op de website wordt het Nederlandse en Europese beleid ten aanzien van chemicaliën ten onrechte als waterdicht systeem voorgesteld. Vele chemische stoffen op de markt zijn echter niet getest op hun schadelijkheid. Waarzitwatin onderkent dit probleem, maar stelt dat de wetgeving zo is ingesteld dat consumenten niet teveel hormoonverstorende stoffen binnenkrijgen en kwetsbare groepen, zoals baby’s en jonge kinderen, afdoende worden beschermd.

Westerbos: “Maar de lange-termijn blootstelling van chemische stoffen wordt niet meegenomen in de risicobeoordeling, terwijl we al decennia worden blootgesteld aan chemicaliën. Daarnaast is er ook geen rekening gehouden met het cocktaileffect: een individuele chemische stof mag misschien wel onder de grenswaarden blijven, maar over het gecombineerde effect van deze stoffen op onze gezondheid is volstrekt onvoldoende bekend.”

Beleid tegen giftige chemicaliën in plastic faalt
De productie van chemische stoffen is sinds 2012 bijna verdubbeld en zal in 2030 nogmaals verdubbelen. De plastic productie zal verdrievoudigd zijn in 2050. Onze blootstelling aan chemicaliën zal dus alleen maar toenemen. Alle chemische stoffen die in producten worden gebruikt, moeten voldoen aan de Europese verordening REACH (Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van CHemische stoffen).

Producenten moeten zelf productinformatie in dossiers aan ECHA aanleveren, de toezichthouder op de REACH-verordening. Volgens onderzoek door het Duitse milieuagentschap Umweltbundesamt bleek dat echter maar 5% van de dossiers door ECHA is gecheckt op naleving. Het milieuagentschap nam de proef op de som en controleerde 1.814 dossiers op naleving van de eisen en concludeerde dat bijna een derde van de dossiers niet voldeed. Over 37% van de dossiers kon geen duidelijk oordeel worden gegeven. Bij slechts 31% van de dossiers bleek de informatie volledig. Een vergelijkbare conclusie werd getrokken in een recent rapport van de Europese Commissie waarin REACH werd geëvalueerd.

Bronnen en extra informatie:
Plastic Health Coalition
Rapport Hoge Gezondheidsraad (België) 
WHO