,

Blikjes van Red Bull op nummer 1 van aangetroffen zwerfvuil: World Cleanup Day 2019 in cijfers

Amsterdam, 22 september – Blikjes van Red Bull staan met stip op de eerste plaats van meest aangetroffen zwerfafval. Vorig jaar stond de energiedrankproducent nog op de derde plek. Bierbrouwer Heineken is gestegen van de vierde naar de tweede plaats. Daarna volgen McDonald’s en Marlboro. Coca-Cola staat wederom op nummer vijf.

Iets meer dan 60 procent van al het geregistreerde afval is van plastic. Daarna volgt metaal (inclusief aluminium) met 17 procent, en papier met 16 procent. Het meest gevonden soort afval van dit jaar is het blikje, dat van de tweede plaats doorschoof naar de koppositie. Snack- en snoepverpakkingen staan op de tweede plek, gevolgd door flesjes op drie, zakjes op vier, en sigarettenpeuken op de vijfde plaats. Vorig jaar voerde de sigarettenpeuk nog de ranglijst aan.

Zo’n 16.000 geregistreerde deelnemers, verdeeld over ruim 1.400 opruimacties in heel Nederland hebben gisteren meegedaan aan World Cleanup Day. Dat is ruim viermaal zoveel als vorig jaar. Samen hebben ze enorme hoeveelheden zwerfvuil opgeruimd. Op de Waal vanuit Zaltbommel vond onderzoek plaats naar de aanwezigheid van microplastics in rivierwater.

Statiegeld, ook op blikjes

Ook hebben de vrijwilligers massaal gehoor gegeven aan de oproep om tijdens het opruimen elk aangetroffen stuk zwerfafval vast te leggen met behulp van een app op de telefoon. Gisteren zijn ongeveer 78.000 stuks afval met deze Litterati-app geregistreerd: flesjes, blikjes, sigarettenpakjes, snoep- en snackverpakkingen. Dat levert unieke inzichten op wat betreft de meest aangetroffen items, materiaalsoorten, locaties en merken. Zo verschijnt het probleem van zwerfvuil letterlijk op de landkaart.

 

           

 

Plastic Soup Foundation, die voor het tweede jaar op rij tekende voor de organisatie van de opruimdag in Nederland, blikt terug op een zeer geslaagd evenement. ‘We zien de enorme stijging in opruimacties als een duidelijke oproep van mensen aan de rijksoverheid, de producenten en de retailbranche om snel met structurele oplossingen komen,’ aldus Jeroen Dagevos van de organisatie. ‘We kunnen niet blijven opruimen. Het is natuurlijk geweldig dat zoveel mensen in ons land de straat op gaan om zelf de handen uit de mouwen te steken, maar we moeten echt switchen naar duurzamer verpakkingsmateriaal, minder plastic en naar de snelle invoering van bewezen oplossingen als statiegeld, ook op blikjes.’

‘Karrenvracht aan bruikbare data’

‘Dat zoveel mensen de moeite hebben genomen de Litterati-app te gebruiken, is geweldig. Dit levert een karrenvracht aan bruikbare data op en dat helpt ons om meer druk op de ketel te zetten,’ aldus Dagevos. Met de app zijn inmiddels ruim 4 miljoen afvalitems wereldwijd vastgelegd. De data zullen ook worden gebruikt in de zogeheten ‘brand audit’, die Break Free From Plastic jaarlijks uitvoert.

Dit jaar kregen vooral de Nederlandse rivieren bijzondere aandacht, omdat het belangrijke toevoerwegen zijn van zwerfvuil naar de plasticsoep op zee. Langs de rivieren waren tal van opruimacties georganiseerd. Ook vond het symbolische startschot van de dag plaats langs de Waal. Zaltbommel gold als landelijk centrum. Burgemeester Pieter van Maaren nam het voortouw en zette het eerste item in zijn stad in de app. Het verdwaalde frisdrankblikje langs een stoeprand was daarmee informatie geworden. Daarna startten op de Waalkade drie opruimacties.

In het kader van World Cleanup Day werd daarna op de Waal vanuit Zaltbommel onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van microplastics in het rivierwater. Het onderzoek vond plaats onder toeziend oog van de Tweede Kamerleden Carla Dik-Faber van de ChristenUnie en Corrie van Brenk van 50Plus (beiden lid van de Vaste Kamercommissie Infrastructuur en Waterstaat) en van bestuurders van de Unie van Waterschappen en diverse drinkwaterbedrijven, hoge beleidsmedewerkers van Rijkswaterstaat en enkele NGO’s.

In de Waal 17.443 deeltjes plastic per vierkante kilometer

Onderzoekers van By the Ocean we Unite verrichtten met een sleepnet vanaf de boot onderzoek naar de hoeveelheid plastic in de rivier. De meting werd uitgevoerd door een maritiem bioloog volgens een internationaal gestandaardiseerde meetmethode waarbij alleen de bovenste tien centimeter van het oppervlaktewater wordt bemonsterd.

Uit het resultaat van de meting gisteren blijkt dat zich in de Waal op de gemeten locatie per vierkante kilometer oppervlaktewater maar liefst 17.443 deeltjes plastic (groter dan een millimeter) bevinden. Het onderzoek op de Waal toont aan dat plastic al in de rivieren fragmenteert in minuscule deeltjes. Uit eerder onderzoek is gebleken dat het merendeel van de totale hoeveelheid plastic zich echter in de waterkolom en op de zee- of rivierbodem bevindt.

Oplossingen

In Zaltbommel presenteerden diverse bedrijven en organisaties op het zogeheten Solutions Square hun innovatieve oplossingen voor de plasticvervuiling in waterwegen. Bedrijven als The Great Bubble Barrier, Tauw met de Shoreliner, River Cleaning Noria met de Plastic Afval SchepThe Seabin en Planet Care toonden hun oplossingen om plastic uit water te filteren. SodaStream gaf diverse masterclasses aan basisscholen over plasticsoep en was tevens met hun herbruikbare fles onderdeel van het Solutions Square. Schone Rivieren presenteerde resultaten van haar grootschalige citizens science-onderzoek op de oevers van de Maas en de Waal.

3FM-dj Sander Hoogendoorn trad in Zaltbommel op als gastheer en onthaalde terugkerende opruimteams als helden.

Naar schatting enkele miljoenen vrijwilligers hebben in meer dan 160 landen tegelijk deelgenomen aan World Cleanup Day. Daarmee was het de grootste opruimactie ooit.

 

 

Oproep aan Verenigde Naties voor wereldwijd verbod schaliegas

Amsterdam, 19 september 2019 – Meer dan 450 organisaties en tal van prominenten hebben de Verenigde Naties opgeroepen tot een wereldwijd verbod op schaliegas. Voortgaande winning van schaliegas ondergraaft alle pogingen om klimaatverandering tegen te gaan, tast mensenrechten aan en leidt tot een overvloed aan nieuw plastic en verergert daarmee de plasticsoep. Op de UN Climate Action Summit 2019, die op 23 september wordt gehouden in New York, moet de wereld een historisch besluit nemen en afscheid nemen van schaliegas.

Open brief aan de Verenigde Naties

Tijdens de UN Climate Action Summit, georganiseerd door Secretaris-Generaal Guterres, spreken regeringsleiders met elkaar over drastische maatregelen om klimaatverandering te voorkomen. Ook premier Rutte zal aanwezig zijn. De relatie tussen schaliegas en plasticproductie is voor politici en investeerders een blinde vlek. Dankzij het aanbod schaliegas is de productie van nieuw plastic spotgoedkoop geworden. Dat betekent simpelweg nóg meer plastic en veel minder recycling. Plastic is overigens slechts een van de redenen waarom schaliegas niet past in een duurzaam beleid. Lees hier de open brief.

Verzoek aan de Tweede Kamer

In een vandaag verstuurde email aan de Tweede Kamer verzoeken de Eerlijke Geldwijzer en de Plastic Soup Foundation om verantwoordelijke ministers het volgende te vragen:

  • Kan de regering zich tijdens de UN Climate Action Summit actief inspannen om klimaatverandering en de escalerende problematiek rondom plasticvervuiling in o.m. oceanen als gevolg van fossiele energiewinning, in het bijzonder de sterk toenemende productie van schaliegas tegen te gaan?
  • Kan de regering zich inspannen om banken en verzekeraars te stimuleren om hun energiebeleid aan te scherpen en schaliegaswinning en productie van (single use) plastics te ontmoedigen, tegen te gaan of uit te sluiten van financiering? Kan de regering tenminste het gesprek hierover aan gaan met banken en verzekeraars en/of hier bijvoorbeeld een seminar of ronde tafel overleg over organiseren waarbij banken en verzekeraars, overheid, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen worden uitgenodigd?

Onderzoek naar Nederlandse investeerders schaliegas en plasticproductie

Afgelopen juli hebben Eerlijke Geldwijzer en Plastic Soup Foundation een praktijkonderzoek gepubliceerd waaruit blijkt dat de meeste grote banken en verzekeraars in Nederland volop investeren in bedrijven die schaliegas winnen en plastics (ook voor eenmalig gebruik) produceren. De sterk toenemende schaliegasproductie in o.a. de VS leidt tot een enorme toename van de productie van (single use) plastics, die in toenemende mate in ecosystemen terecht komen. ING en ABN Amro zijn de grootste financiers van schaliegas en plastics(bedrijven), Aegon en Allianz de grootste beleggers. In totaal steken de banken 5,3 miljard dollar in tien grote schaliegas- en plasticbedrijven, en banken en verzekeraars beleggen er voor 4 miljard dollar in.

Lees ook – Nederlandse banken en verzekeraars investeren miljarden in schaliegas en plasticproductie

Lees ook – Artikel in The Guardian

Veehouders bepleiten opnieuw statiegeld op blik

Amsterdam, 18 september 2019 – In het kabinetsbesluit over statiegeld dat afgelopen juni werd gepubliceerd, zijn de belangen van veehouders volledig genegeerd. De overheid voert begin 2021 statiegeld in op kleine plastic flesjes (wanneer het producenten niet lukt om aan bepaalde voorwaarden te voldoen), maar overweegt géén statiegeld op drankblikjes. Veehouders pleiten al lang voor statiegeld op blik. Nadat binnen één week drie drachtige koeien van één veehouder zijn overleden aan scherpe stukjes blik in hun voer, krijgt hun pleidooi volop aandacht. Statiegeld op blik kan namelijk het leven redden van duizenden koeien per jaar. Het CDA, dat een sleutelpositie in dit dossier inneemt, schaart zich eindelijk achter de oproep van de veehouders.  

Veehouder in Leusden

Drie koeien van veehoudster Eline Vedder zijn binnen één week doodgebloed. Er zaten versnipperde stukjes metaal in het gras dat ze aten. Het verschijnsel heet scherp-in: kleine scherpe stukjes metaal van blikjes die in het gras zijn beland en door de graasmaaimachine zijn versnipperd. Dieren die die stukjes eten, raken gewond of overlijden. Veehoudster Vedder liet autopsie uitvoeren op een van haar overleden koeien. In de maag van deze koe werden stukjes aluminium aangetroffen. Zij liet ook Maurits von Martels en Carla Dik-Faber (Tweede-Kamerleden voor CDA en ChristenUnie) zien dat koeien nauwelijks voor dit gevaar te behoeden zijn. De blikjes zijn moeilijk te zien in het hoge gras en het kost veel moeite ze allemaal te verwijderen. Een demonstratie maakte duidelijk hoe de blikjes vermalen worden door een maaimachine en in talloze kleine stukjes versplinteren.

CDA wil nu ook statiegeld op blik

Regeringspartij CDA heeft een sleutelrol in dit dossier. De oppositie in de Tweede Kamer wil dat de regering ook statiegeld op blik overweegt. Dankzij statiegeld zal er veel minder blik in het zwerfvuil terechtkomen. Ook wordt gevreesd dat drankenfabrikanten veel meer blik gaan verkopen wanneer er statiegeld op plastic flesjes komt en niet op blik. Tweede Kamerlid Maurits von Martels (CDA) is portefeuillehouder circulaire economie en bovendien zelf melkveehouder. Geciteerd door het Algemeen Dagblad: ‘We hebben bij het CDA lang gedacht dat we mensen wel op zouden kunnen voeden in het kader van fatsoen en dat mensen begrijpen dat blikjes niet in de natuur thuishoren, maar het werkt niet. Inmiddels zijn we van mening dat ook op blikjes statiegeld moet worden ingevoerd. We hopen dat in 2021 het statiegeld op PET-flessen is ingevoerd en ik zal ook een motie indienen dat er uiterlijk in 2022 ook statiegeld voor blikjes moet worden betaald.’ Zie ook het interview dat de Plastic Soup Surfer met hem had over statiegeld.

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Het is geweldig nieuws dat het CDA nu statiegeld op blik bepleit. Het was al onbegrijpelijk dat de staatssecretaris bij het invoeren van statiegeld in 2021 blik achterwege liet. Hoe lang moet het duren voordat deze blunder hersteld wordt?’

 

Lees ook – Boeren willen snelle invoering statiegeld

Lees ook – Blikken die doden

Lees ook – Nieuwsbericht van Recycling Netwerk

Vervuild bermmaaisel op landbouwpercelen

Amsterdam, 15 september 2019 – Toezicht op het uitrijden van vervuild bermmaaisel ontbreekt. Zo wordt steeds meer zwerfplastic over landbouwpercelen verspreid. Sinds 1 januari van dit jaar mag bermmaaisel binnen een straal van vijf kilometer worden toegepast als bodemverbeteraar. Bermmaaisel wordt in de gewijzigde Vrijstellingsregeling plantenresten gedefinieerd als ‘natuurlijk materiaal van in hoofdzaak plantaardige herkomst’. De voorspelling van de Plastic Soup Foundation (PSF) dat hierdoor veel meer zwerfplastic over het land zou worden verspreid, lijkt helaas uit te komen.

‘Schoon en onverdacht’

Bermmaaisel is vaak vervuild met zwerfplastic. De PSF vreesde voor verdere verspreiding van zwerfplastic wanneer het maaisel over een groter gebied zou mogen worden uitgereden. Dat bezwaar werd door de overheid niet gehonoreerd. Die stelt in de Toelichting op de gewijzigde Vrijstellingsregeling dat het uit te rijden materiaal altijd ‘schoon en onverdacht’ moet zijn. Het maaisel mag echter maximaal 0,5 gewichtsprocent bodemvreemde bestanddelen bevatten, zoals plastic. De Toelichting stelt verder dat op het ‘gebruik van schoon en onverdacht materiaal kan worden toegezien’ en dat er, zo nodig, door de overheid gehandhaafd kan worden als die norm overschreden wordt. Aldus zouden er voldoende waarborgen zijn om te voorkomen dat plastic uitgereden en verspreid wordt. De praktijk leert anders.

Interview met een grondeigenaar uit het oosten van het land

Wat is uw ervaring met het uitrijden van bermmaaisel?

Ik ben in bezit van een kleine boerderij. Op een aangrenzend perceel wordt jaarlijks bermmaaisel uitgereden dat door de gemeente is verzameld en eerst in depot heeft gestaan. Dit bermmaaisel is zwaar verontreinigd met zwerfafval.

Heeft u daar zelf last van?

Door verwaaiing komt het ook terecht op mijn land. Ik ben daarom elk jaar in de weer het aangrenzende perceel te reinigen van het vuil. Inmiddels heb ik zes zakken vol vuil van een perceel kleiner dan 1 hectare verwijderd.

Hebben andere boeren er ook last van?

Inderdaad, op veel meer percelen, in totaal tientallen hectares, vindt in onze gemeente dezelfde vervuiling plaats.

Heeft u bezwaar gemaakt bij uw gemeente?

Nee, ik heb geen bezwaar gemaakt bij mijn gemeente. Toen ik enkele jaren geleden merkte dat er op een aangrenzend perceel telkens sterk vervuild maaisel werd uitgereden, kon ik me haast niet voorstellen dat dit wettelijk is toegestaan. Ik heb toen bij diverse instanties mijn zorgen kenbaar gemaakt. Op enkele andere percelen heb ik daarna gezien dat vuil handmatig werd verwijderd.

Nu blijkt dat vanaf 1 januari 2019 volgens de Vrijstellingsregeling Plantenresten bermmaaisel 0,5 gewichtsprocent bodemvreemde materialen mag bevatten. Wanneer 10 ton maaisel per hectare wordt opgebracht betekent dit dat er 50 kg verontreiniging in mag zitten. Omdat plastic haast niets weegt, kan het om grote hoeveelheden gaan. Formeel is mijn gemeente dus niet in overtreding. Maar het kan toch niet de bedoeling van de wet zijn dat deze vervuiling mogelijk wordt gemaakt?

Op de foto die u de Plastic Soup Foundation stuurde zie ik grote stukken plastic liggen. Is dat ook van bermmaaisel afkomstig?

Ja, het gaat om plastic in alle soorten en maten maar ook nylon en verder alles wat je wel eens in bermen langs wegen ziet liggen.

Wat gebeurt er wanneer het plastic niet opgeruimd wordt?

Bij elke bewerking van het land raakt het plastic meer vermengd met de grond. Bij het hakselen van de mais tijdens de oogst gaat een deel ook door de hakselaar. Ik vind namelijk strookjes van 0,5 cm op het land. Het laat zich raden dat op die manier ook een deel in het voer van koeien terecht komt en uiteindelijk in onze voedselketen.

Bent u de enige die zich zorgen maakt?

Verschillende grondeigenaren die ik ken willen het spul absoluut niet op hun land hebben. Soms betreft het percelen die zijn aangewezen als Natura 2000 gebied. Als grondeigenaar en natuurliefhebber stuit het mij in elk geval geweldig tegen de borst hoe steeds meer landbouwpercelen vervuild worden met zwerfvuil. Onvoorstelbaar in een tijd waarin ons steeds duidelijker wordt dat we beter met onze aarde om moeten gaan.

Reactie PSF

Plasticafval wordt in de Nederlandse regelgeving niet beschouwd als een problematische emissie naar het milieu. Daardoor ontstaat plasticsoep ook op land. Bermmaaisel is niet de enige reden dat landbouwgronden steeds meer vervuild raken. Boeren kopen compost voor hun land dat vervuild blijkt met kleine stukjes plastic. Hiervan is de belangrijkste oorzaak dat door consumenten ingeleverd gft afval vaak vervuild is met plastic dat composteringsbedrijven er niet allemaal uit (kunnen) halen. Als een boer een pad verhardt met recyclinggranulaat is de kans groot dat daarin ook plastic bouwafval als pluggen of stukjes pvc-buis zit. Dat de overheid de normen wel degelijk kan verscherpen, blijkt uit aanpassing van de Regeling Bodemkwaliteit. Voorheen mocht er 20 procent ‘bodemvreemd materiaal’ (qua gewicht) zitten in grond en baggerspecie, nu nog maar ‘sporadisch’. De problematiek van het legaal verspreiden van plastic zwerfvuil dient nu met prioriteit aangepakt te worden.

Foto: perceel van de geïnterviewde grondeigenaar


Lees ook – Nieuwe vrijstellingsregeling zorgt voor meer verspreiding van zwerfplastic

Lees ook – Stop met toepassing van recyclinggranulaat dat met plastic vervuild is

Lees ook – Lang op gewacht: norm voor plastic in grond- en baggerspecie

Lees ook – Plasticsoep op land: landbouwcompost is vervuild met plastic

Plasticrust; kust met korst van plastic

Amsterdam, 12 september 2019 – Op de kust van het Atlantische eiland Madeira is een nieuwe vorm van plasticsoep ontdekt. Op stenen die bij vloed worden overspoeld en bij eb droogvallen, groeien korsten van plastic. Die korsten zijn blauw of wit van kleur. In tegenstelling tot ander aangespoeld plastic dat bij cleanups in principe opgeruimd kan worden, is dit plastic onmogelijk te verwijderen want de korsten zitten muurvast. Het verschijnsel wordt plasticrust (korst van plastic) genoemd. Lees hier het artikel in Science of the Total Environment.

Vulkanisch gesteente

De zwarte vulkanische stenen van Madeira worden in de zon heel heet waardoor plasticdeeltjes die er bij eb op achterblijven vermoedelijk smelten en eraan vastkleven. Die deeltjes hechten zich aan de ondergrond en aan elkaar. Het gaat om korsten van polyethyleen (PE). Dit is de meest voorkomende soort plastic. Polyethyleen wordt voor tal van verpakkingen gebruikt. De plasticafzettingen zijn inmiddels te vinden op tien procent van de stenen die bij eb droogvallen. In 2016 werd het verschijnsel voor het eerst opgemerkt door Ignacio Gestoso, als onderzoeker verbonden aan het Marine and Environment Sciences Centre (MARE). Toen ging het nog om een enkele plek. In de afgelopen drie jaar zag Gestoso dat de hoeveelheid korst significant toenam. Dit wijst op een groeiende vervuiling van de zee bij Madeira.

Impact op het mariene leven?

De alikruik (Littorina littorea) leeft van de algen op de stenen. De zeeslak wordt zowel op de stenen als op de korsten aangetroffen. De onderzoekers vermoeden daarom dat de alikruik ook van het plastic eet. Misschien geldt dat ook voor andere organismen. In dat geval gaat het om een nieuwe wijze waarop plasticsdeeltjes in de mariene voedselketen terechtkomen. En er is nog een probleem: uitbreiding van de plastic korsten gaat ten koste van de natuurlijke korsten die uit algen bestaan en voeding bieden aan organismen.

Plastiglomeraat en pyroplastics

Plasticrust is een soort afzettingslaag van plastic en kennelijk zijn de omstandigheden op Madeira er gunstig voor. Het doet denken aan een geologisch proces. Plasticrust is echter niet vergelijkbaar met plastiglomeraat (gesmolten plastic dat zich vermengd heeft met ander materiaal als koraal en stenen) en pyroplastics (gesmolten plastic dat door langdurig verblijf op zee gevormd wordt). In die gevallen is het door mensen verbranden van plastic de oorzaak, niet het smelten van aangespoeld plastic uit zee.

 

Foto: Ignacio Gestoso


Lees ook – Interview met onderzoeker Ignacio Gestoso (Engels)

Lees ook – Pyroplastics: een nieuwe vorm van plasticvervuiling

Lees ook – Alikruik wordt makkelijke pooi door toxische microplastics

 

Eet ‘zegetarisch’!

Amsterdam, 6 september 2019 – Alle supermarkten en restaurants van vis voorzien, betekent een veel te grote aanslag op het zeeleven. Een van de oorzaken van overbevissing is dat we de verleiding van een lekker visje niet kunnen weerstaan. Om geen vis meer te eten en toch onze culinaire wensen te bevredigen, is er maar één oplossing: eet ‘zegetarisch’.

Charles Moore

Vissen worden niet alleen massaal gevangen, ze zwemmen ook nog eens rond in de plasticsoep. Toen zeekapitein Charles Moore in 1997 veel plastic aantrof in het midden van de Grote Oceaan, deed dat plastic hem denken aan een soep; grote en kleine stukjes die drijven op en zweven in het water. De door hem bedachte term is nu alom in gebruik. In 2012 werkte hij mee aan de essaybundel Sea the Truth (uitgegeven door de Nicolaas Pierson Foundation in Amsterdam, klik hier voor de gelijknamige documentaire). Hierin worden door vakspecialisten allerlei problemen behandeld waarmee het zeeleven kampt. De boodschap was dat we ons consumptiepatroon moeten aanpassen. Niet alleen door minder plastic te gebruiken, maar ook door minder seafood eten.

‘Zegetarisch’

Drie chef-koks, Peter, Robert en Sven, besloten zich voor het zeeleven in te zetten. Zij gingen de uitdaging aan om ‘zeewaardig vegetarisch’ te koken en bedachten een nieuw woord: zegetarisch. Het gaat om een keuken die volledig aan de culinaire wensen van seafood-liefhebbers voldoet. Twee jaar geleden richtten ze Uitgevist op en sindsdien serveren ze een ‘behouden kaart’. Ze vinden vegetarische en veganistische varianten op klassieke zeegerechten door vorm en smaak te benaderen met alternatieve ingrediënten. De veganistische visstick is bijvoorbeeld gemaakt van in dashi-bouillon gegaarde knolselderij omwikkeld met zeesla. Het is creatief koken en experimenteren met wieren, algen, groenten van de brakke kusten en producten van zilte landbouw. En daarin slagen de drie koks wonderwel.

Foto: De drie koks van Uitgevist.

Plasticsoep op het menu

Het gaat Uitgevist niet alleen om het ‘zegetarisch’ koken. Presentatie en uitleg van de gerechten zijn minstens zo belangrijk. Het concept biedt stof tot nadenken onder het genot van een heerlijke maaltijd en bijpassende drank. Amsterdam Boat Events, business angel van de Plastic Soup Foundation, stelde onlangs een van zijn boten beschikbaar voor een try-out van een modern marien menu. In dat menu ontbrak nog één gang: de plasticsoep. Naar verluidt wordt dit gerecht binnenkort ook geserveerd, uiteraard verantwoord zegetarisch.

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Deze koks wijzen ons de weg. Zij laten zien dat we respectvol met zeeleven om moeten gaat en dat het ook anders kan, serieus en met een knipoog. Zonder pioniers zoals zij krijgen we een gezonde zee nooit terug. Hulde voor dit initiatief’.


 

Pyroplastics: een nieuwe vorm van plasticvervuiling

Amsterdam, 4 september 2019 – Pyroplastics zijn drijvende stenen van plastic. Ze worden onder andere gevonden aan de kust in het zuidwesten van Engeland en zijn nauwelijks te onderscheiden van echte stenen. Pas als je ze oppakt, merk je dat ze veel lichter zijn. Door jarenlang in het water gedobberd te hebben, kregen ze hun ronde vorm en steengrijze kleur. Dit verschijnsel vormt een nieuw hoofdstuk van de plasticsoep. Lees het wetenschappelijke artikel over de ontdekking in Science of The Total Environment.

Plastiglomeraat

Overal in de wereld wordt afvalplastic verbrand om het op te ruimen. Als dat in de open lucht en dichtbij zee gebeurt, kunnen de resten in het water komen. In 2014 werd voor het eerst een nieuwe steensoort beschreven: plastiglomeraat. De naam is een samenvoeging van plastic en conglomeraat, de geologische aanduiding voor aaneen gekit sediment. Smeltend plastic vermengt zich met ander materiaal, zoals koraal, lavasteen of schelpen, en vormt zo een steensoort die tot voor kort niet bestond. Ook bij pyroplastics gaat het om restanten van gesmolten plastic, alleen niet samengeklit met ander materiaal. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer plastic op schepen is verbrand en en overboord gegooid.

Erosie

Anders dan plastiglomeraat, waarvan stukken op stranden gevonden worden, zijn pyroplastics geërodeerd door jarenlang in zee te dobberen. Het onderzoek wijst uit dat ze bestaan uit polyethelyeen, polypropyleen of een combinatie daarvan. Nadere analyse wijst ook op de aanwezigheid van zware metalen die allang verboden zijn. Dit impliceert dat deze stukken pyroplastic al lange tijd ronddrijven. Dat de vormen dezelfde zijn als die van echte stenen, laat zien dat dezelfde erosieprocessen plaatsvinden. Alleen gaat het bij plastic oneindig veel sneller dan bij natuursteen.

Anders dan het gebruikelijk plastic afval dat op stranden wordt aangetroffen, worden de stenen helaas nog nauwelijks herkend. Daardoor onderschatten we de hoeveelheid aangespoeld plastic, aldus milieuonderzoeker Andrew Turner van de universiteit van Plymouth.

Foto: Rob Arnold

Lees ook – Interview met onderzoeker Andrew Turner door National Geographic

Lees ook – Plastiglomeraat in Museon

 

,

Fabrikanten ontduiken statiegeld met blikjes van plastic en flesjes van blik

Amsterdam, 30 augustus 2019 – Het staat vrijwel vast dat er begin 2021 statiegeld op kleine plastic flesjes komt, maar niet op andere drankverpakkingen. De doelstelling het aantal zwerfflesjes in het milieu significant te reduceren, kan immers alleen met statiegeld gehaald worden. Dat weten frisdrankfabrikanten ook. Zij introduceren alternatieve verpakkingen om statiegeld te vermijden: flesjes van blik en blikjes van plastic.

Kabinetsbesluit

Afgelopen juni werd het kabinetsbesluit over statiegeld gepubliceerd. Negentig procent van de verkochte plastic flessen moet weer gescheiden worden ingezameld. Lukt dit de producenten niet dan wordt in 2021 statiegeld ingevoerd op kleine flessen. Dankzij statiegeld is een reductie van kleine plastic flessen in het zwerfafval van 70-90% mogelijk, aldus het kabinet. Maar drankblikjes worden buiten beschouwing gelaten.

Vrees van oppositie en milieubeweging

De oppositie in de Tweede Kamer drong erop aan om ook blik onder de statiegeldregeling te laten vallen. Het aandeel blik in het zwerfvuil van alle drankverpakkingen in het milieu ligt op 63 procent volgens een recente telling. Ook andere drankverpakkingen vallen buiten de regeling. Wanneer statiegeld wordt ingevoerd volgens het nieuwe besluit komt er statiegeld op slechts 19% van alle drankverpakkingen die in het zwerfvuil worden aangetroffen. De regeling is dus bij voorbaat niet effectief. Maar wanneer er statiegeld op plastic flessen komt en niet op blik, dan zullen fabrikanten veel meer drank in blik gaan aanbieden. Dan vindt er een verschuiving plaats en komt er nog meer blik in het zwerfvuil terecht dan nu al het geval is.

Zorgen van de NVRD  

Niet alleen de milieubeweging vreest deze ontwikkeling. Ook de NVRD (Koninklijke Vereniging Afval en Reinigingsmanagement), die Nederlandse gemeenten verenigt, heeft haar zorgen hierover uitgesproken: ‘Het risico is groot dat veel kunststof flesjes in de komende jaren worden vervangen door blikjes waarvoor geen inzamelverplichting geldt en ook geen statiegeld’. In haar bericht verwijst de NVRD ook naar de milieubeweging die alarm sloeg ‘dat blikjes niet alleen uit metaal bestaan, maar ook een plastic laagje bevatten, waardoor het zwerfafval van blik ook bijdraagt aan de verspreiding van plastic in het milieu.’

Alternatieve verpakkingen

Drankgiganten als Coca-Cola staan onder toenemende druk vanwege hun bijdrage aan de plasticsoep en zoeken naar manieren om het gebruik van plastic te reduceren. Een daarvan is het vervangen van plastic door aluminium. Coca-Cola biedt om die reden vanaf september Dasani (bronwater) aan in aluminium flesjes in een deel van de Verenigde Staten. PepsiCo heeft aangekondigd om Aquafina (eveneens bronwater) in restaurants en stadiums voortaan in blik aan te bieden. Ook in Nederland is de trend in gang gezet. Er zijn al flesjes van aluminium van Heineken en Coca-Cola aangetroffen als zwerfvuil. Ook wordt inmiddels plasticdrankverpakking als blik verkocht. Dit is een plastic container in de vorm van blik en met een aluminium deksel inclusief lipje. Bij Albert Heijn wordt Drinklicious Strawberry Watermelon verkocht in een blikje van plastic.

Gemiste kans

De NVRD noemt het een gemiste kans dat niet de mogelijkheid is gecreëerd om statiegeld op blikjes te introduceren in de regelgeving en dringt er nu op aan ‘dat zorgvuldig wordt gemonitord in welke mate deze verschuiving zich voordoet en wat hiervan de gevolgen zijn voor het zwerfafval.’ De NVRD verwacht dat het ministerie van Waterstaat en Infrastructuur ‘zo nodig alsnog ingrijpt’. Maar die zorgen worden niet gedeeld door staatssecretaris Van Veldhoven (D66). Zij houdt de boot af. Geciteerd door Trouw: ‘De eerste metingen laten nog geen verschuiving zien van plastic naar blik.’

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Doordat het besluit over statiegeld alleen plastic flessen betreft en niet andere drankverpakkingen zoals blik, heeft de regering de weg wagenwijd opengezet voor fabrikanten die statiegeld willen vermijden met alternatieve verpakkingen. Dat zijn de verpakkingen die we straks in het zwerfvuil vinden’.


Lees ook – Uitgeklede statiegeldregeling treft slechts 19% van de zwerfvuil-drankverpakkingen

Lees ook – Plastic in drankblikjes zet statiegelddebat op scherp

Lees ook – Coca-Cola is grootste plasticvervuiler

Natuur & Milieu: Strenger verpakkingsbeleid onontbeerlijk

Amsterdam, 28 augustus 2019 – Neem de papieren broodzak met een plastic venster. Waar moet de consument die laten? In de container voor oud papier, bij het kunststofafval of bij het restvuil? Of wordt de koper geacht het plastic en het papier van de zak telkens keurig van elkaar te scheiden? Verpakkingen moeten sinds 1997 aan duurzaamheidseisen voldoen, de zogeheten Essentiële Eisen. Natuur & Milieu onderzocht een aantal verpakkingen en legde deze langs de lat van de Essentiële Eisen. De belangrijkste conclusies van het vandaag gepubliceerde rapport Duurzaamheid van verpakkingen in de supermarkt zijn dat de Essentiële Eisen onvoldoende worden nageleefd en dat de consument niet genoeg instructies krijgt om te recyclen.

Essentiële Eisen

Elk bedrijf dat een product op de markt brengt met een verpakking moet aan de Essentiële Eisen voldoen. Het gaat erom dat zo min mogelijk materiaal gebruikt wordt en dat een verpakking opnieuw gebruikt of goed gerecycled kan worden. Volgens het expertpanel dat voor Natuur & Milieu een aantal verpakkingen beoordeelde, voldoen de meeste verpakkingen niet aan de Essentiële Eisen. Er wordt meer materiaal gebruikt dan strikt nodig is, de verpakkingen bestaan vaak uit een combinatie van materialen (zoals de papieren broodzak met het plastic venster) en de consument kan er niet goed mee uit de voeten, omdat duidelijke instructies ontbreken. Toch zijn er voor fabrikanten voldoende alternatieve verpakkingen voorhanden die wel aan de Essentiële Eisen voldoen.

Weggooiwijzer

De Nederlander maakt gemiddeld per dag zeven verpakkingen open. Van de consument kan alleen goed scheidingsgedrag verwacht worden wanneer op elke verpakking duidelijk staat in welke afvalbak deze moet. En hier gaat het mis. Van de onderzochte verpakkingen blijkt slechts 67% een instructie te hebben voor afvalscheiding. Tien procent van alle producten had een incomplete instructie. Een eenduidige goede instructie werd op 55% van de onderzochte verpakkingen aangetroffen. Een belangrijke aanbeveling is daarom dat uniforme afvalscheidingsconstructies verplicht moeten worden voor alle verpakkingen. Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) heeft iconen geïntroduceerd die al veelvuldig worden toegepast. Deze iconen van de Weggooiwijzer geven aan tot welke categorie afval een verpakking behoort (plastic, papier, glas of restafval).

Verbeteringen

Om de afvalstroom zuiverder te maken om zo hoogwaardiger te kunnen recyclen, bevelen de onderzoekers het volgende aan:

  • Bij het ontwerp kiezen bedrijven voor herbruikbare of goed recyclebare verpakkingen met daarbij duidelijke instructies voor afvalscheiding;
  • Marketingargumenten mogen geen wettelijk geldige argumenten zijn om een verpakking minder duurzaam te maken dan mogelijk is;
  • Fabrikanten zorgen voor meer eenvoud en uniformiteit in gebruikte verpakkingsmaterialen. Een minder complexe afvalberg is namelijk beter en goedkoper te recyclen.

Vreemde paradox

Terwijl de onderzoekers minder verpakkingsplastic bepleiten, kiezen ze voor een onderzoeksmethode die het gebruik van plastic bevordert. De toegepaste levenscyclusanalyse (LCA) laat effecten van zwerfvuil op het milieu buiten beschouwing, maar kijkt wel naar de impact van verschillende materialen op CO2 uitstoot. Dat levert een vreemde paradox op in het rapport. Bij de productbeoordelingen blijkt plastic opeens favoriet ten opzichte van andere materialen. Een drankenkarton met plastic coating blijkt dan beter dan sap in glas. Koeken in blik? Dat is veel te zwaar, dus beter in plastic. Zó gaan we de strijd tegen zwerfvuil niet winnen.

Plastic Pact

De onderzoekers wijzen erop dat het Plastic Pact in potentie veel winst kan opleveren. Het gaat om de overeenkomst die de Nederlandse overheid afgelopen januari met bedrijven (waaronder supermarkten) sloot om tot een beperking te komen van plastic verpakkingen. Het Plastic Pact werd ondertekend door 75 organisaties en heeft als doel de milieudruk van plastic te verminderen en circulariteit (recycling) te verbeteren. In 2020 moet 20% minder plastic gebruikt worden. Er is echter geen enkele juridische verplichting voor de bedrijven die hebben ondertekend om die doelstellingen te halen. Eerder gemaakte afspraken met de verpakkende industrie bleken zelfs keer op keer niet te worden nagekomen. Natuur & Milieu stelt in haar rapport vast dat de wet bedrijven een ontsnappingsclausule biedt, waardoor een minder duurzame verpakking toch niet aan de Essentiële Eisen hoeft te voldoen. De boodschap is duidelijk voor wie die horen wil: een strenger bij wet afgedwongen verpakkingsbeleid is onontbeerlijk.

Foto: ontleend aan cover rapport Natuur & Milieu


Lees ook – ‘Plastic Pact is marketingstunt’

Lees ook – Voedselverspilling en plastic afval gaan hand in hand

 

Sneeuw met microplastics op de Noordpool

Amsterdam, 23 augustus 2019 – De wind voert microplastics mee over grote afstanden. Op de Noordpool komen die plasticdeeltjes met sneeuw mee naar de grond. Duitse onderzoekers onderzochten sneeuw op verschillende locaties, waaronder drijvende ijsschotsen. Ze hadden niet verwacht zóveel microplastics per liter smeltwater aan te treffen: gemiddeld 1.760 deeltjes. Het onderzoek is recent in Science Advances gepubliceerd.

Meegenomen door de wind

Dat microplastics door de lucht over grote afstanden worden vervoerd, was ook de uitkomst van een eerdere studie. Toen werd geconcludeerd dat de microplastics gemakkelijk over een afstand van 95 kilometer kon worden vervoerd, en vermoedelijk veel verder. Nu is gebleken dat de microplastics door de lucht duizenden kilometers kunnen afleggen. De onderzoekers hebben ook de concentratie vergeleken met Europa. Op de Noordpool vonden ze een gemiddelde van 1.760 deeltjes per liter smeltwater, in Europa ligt dat gemiddelde op 24.600.

Kleinste deeltjes niet gemeten

In 20 van de 21 monsters werden microplastics aangetroffen. Kleinere deeltjes dan 11 μm konden niet gemeten worden. Aangezien de onderzoekers vooral deeltjes hebben gevonden die tot de allerkleinst meetbare horen, moet de hoeveelheid niet-meetbare deeltjes nog veel groter zijn. Dat is een verontrustend gegeven, want hoe kleiner het deeltje des te groter het potentiële gevaar voor de gezondheid van mens en dier. De onderzoekers wijzen erop dat mens en dier microplastics inademen en dat de gevolgen daarvan nog amper onderzocht zijn.

Onderzoeksprojecten ZonMw

Afgelopen maart zijn vijftien onderzoeken gestart naar effecten van microplastics in ons lichaam. Drie daarvan gaan over micro- en nanoplastics in onze longen. Zijn onze longen in staat om ingeademde plastic deeltjes weer naar buiten te werken? Of hopen deeltjes zich ook op in het longweefsel en brengen ze daar op den duur schade aan? Is het zelfs mogelijk dat de plastics zich verspreiden naar de rest van ons lichaam?

Tussenresultaten van deze onderzoeken worden bekend gemaakt tijdens ‘s werelds eerste Plastic Health Summit op 3 oktober.


Lees ook – Het regent microplastic, overal en elke dag