Met het initiatief ‘Schone Rivieren’ gaan IVN, Plastic Soup Foundation en Stichting De Noordzee samenwerken om de toevoer van plastic via rivieren aan de bron te stoppen. De komende vijf jaar gaan deze drie organisaties naast het opruimen van de rivieroevers van de Maas en Waal met vrijwilligers ook een grootschalig afvalonderzoek opzetten. Het doel van Schone Rivieren is om meer inzicht te krijgen in de hoeveelheden, samenstelling en herkomst van het afval langs de rivieren. Het is voor het eerst in Nederland dat er op deze grote schaal onderzoek naar rivierafval opgezet wordt met behulp van ‘citizen science’: dataverzameling door vrijwilligers voor wetenschappelijk onderzoek.

In Gelderland is het project al van start gegaan. Zie hier het artikel wat bij Omroep Gelderland is verschenen.

Plastic soep op zee bestaat uit afval dat van schepen afkomstig is en van afval dat van land komt. Met name zwerfafval dat in rivieren drijft, komt uiteindelijk in zee terecht. Er bestaan, vreemd genoeg, geen wettelijke regels om dit te voorkomen. In Nederland wordt het handhaven op zwerfafval aan gemeenten overgelaten. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld regels opnemen in de gemeentelijke afvalstoffenverordening en wie die regels overtreedt door zwerfafval illegaal te dumpen, pleegt een zogeheten economisch delict. Maar gemeenten staan machteloos wat betreft het vuil dat met rivieren meedrijft en hun grondgebied passeert. Ze staan met lege handen wat handhaving betreft, terwijl het opruimen ervan handenvol geld kost. Hoeveel afval wel niet door de grote rivieren wordt meegevoerd is goed te zien na een periode van hoogwater. Wanneer het water weer zakt, blijft veel afval in struiken en bomen hangen en liggen de oevers met rotzooi bezaaid.

Naast opruimacties is kennis nodig over de herkomst van het afval, om zo het probleem bij de bron te kunnen aanpakken. De aanvoer van plastic afval uit rivieren is bovendien een onderbelicht probleem. Het Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid (IVN), Plastic Soup Foundation (PSF) en Stichting De Noordzee (SDN) bundelen de krachten en brengen hierin verandering.

Citizen Science

Schone Rivieren is onderscheidend van andere initiatieven, omdat naast het opruimen van de rivieroevers de focus komt te liggen op meerjarig onderzoek naar afval met behulp van citizen science. Vrijwilligers gaan volgens een gestandaardiseerd protocol het afval langs rivieren tellen en indelen in categorieën. In 2016 is met een pilot aan de Limburgse Maas ervaring opgedaan met dit type onderzoek langs de rivier. Stichting De Noordzee heeft al bijna 15 jaar ervaring met het monitoren van afval op de Nederlandse stranden en zal een belangrijke rol spelen bij het opzetten van het onderzoeksprogramma.

In het onderzoeksprogramma zal samengewerkt worden met de opschoonacties ‘Schone Maas’ in Brabant en Limburg en ‘Schone Waal’ in Gelderland, waar IVN initiatiefnemer van is en de verbindende schakel vormt tussen alle betrokken instanties. Bij deze acties wordt sinds 2013 zwerfafval in de uiterwaarden opgeruimd door ruim 3.000 vrijwilligers. Binnen Schone Rivieren spelen deze vrijwilligers een belangrijke rol omdat ze de ogen en oren van het rivierengebied zijn en bij bijzonderheden aan de bel kunnen trekken bij gemeente of terreinbeheerder.

Aanpak bij de bron

Zodra er meer bekend is over de herkomst van het afval, kunnen de vervuilers beter opgespoord, betrokken en aangesproken worden om oplossingen te zoeken voor lekkage van plastic afval naar het milieu. Met acties gericht op het publiek, bedrijfsleven en beleidsmakers, willen de drie organisaties ervoor zorgen dat er geen afval meer in de rivieren en uiteindelijk in zee terechtkomt. De plastic soep wordt aan de bron gestopt.

Unieke samenwerking

Naast de sterke coalitie van de drie partners IVN, Stichting De Noordzee en Plastic Soup Foundation, wordt binnen Schone Rivieren nauw samengewerkt met de Universiteit Leiden om ‘citizen science’ verder te ontwikkelen. Ook zal er samenwerking gezocht worden met provincies (Brabant, Gelderland en Limburg), Rijkswaterstaat, gemeenten langs Maas en Waal, waterschappen, terreinbeheerders, drinkwaterbedrijven, onderzoeksinstituten en bedrijfsleven. De ambitie is om in de toekomst de gehele Europese rivierloop van oorsprong tot Nederlandse Delta te betrekken bij het project.

Schone Rivieren - logo