Berichten

Oproep aan Verenigde Naties voor wereldwijd verbod schaliegas

Amsterdam, 19 september 2019 – Meer dan 450 organisaties en tal van prominenten hebben de Verenigde Naties opgeroepen tot een wereldwijd verbod op schaliegas. Voortgaande winning van schaliegas ondergraaft alle pogingen om klimaatverandering tegen te gaan, tast mensenrechten aan en leidt tot een overvloed aan nieuw plastic en verergert daarmee de plasticsoep. Op de UN Climate Action Summit 2019, die op 23 september wordt gehouden in New York, moet de wereld een historisch besluit nemen en afscheid nemen van schaliegas.

Open brief aan de Verenigde Naties

Tijdens de UN Climate Action Summit, georganiseerd door Secretaris-Generaal Guterres, spreken regeringsleiders met elkaar over drastische maatregelen om klimaatverandering te voorkomen. Ook premier Rutte zal aanwezig zijn. De relatie tussen schaliegas en plasticproductie is voor politici en investeerders een blinde vlek. Dankzij het aanbod schaliegas is de productie van nieuw plastic spotgoedkoop geworden. Dat betekent simpelweg nóg meer plastic en veel minder recycling. Plastic is overigens slechts een van de redenen waarom schaliegas niet past in een duurzaam beleid. Lees hier de open brief.

Verzoek aan de Tweede Kamer

In een vandaag verstuurde email aan de Tweede Kamer verzoeken de Eerlijke Geldwijzer en de Plastic Soup Foundation om verantwoordelijke ministers het volgende te vragen:

  • Kan de regering zich tijdens de UN Climate Action Summit actief inspannen om klimaatverandering en de escalerende problematiek rondom plasticvervuiling in o.m. oceanen als gevolg van fossiele energiewinning, in het bijzonder de sterk toenemende productie van schaliegas tegen te gaan?
  • Kan de regering zich inspannen om banken en verzekeraars te stimuleren om hun energiebeleid aan te scherpen en schaliegaswinning en productie van (single use) plastics te ontmoedigen, tegen te gaan of uit te sluiten van financiering? Kan de regering tenminste het gesprek hierover aan gaan met banken en verzekeraars en/of hier bijvoorbeeld een seminar of ronde tafel overleg over organiseren waarbij banken en verzekeraars, overheid, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen worden uitgenodigd?

Onderzoek naar Nederlandse investeerders schaliegas en plasticproductie

Afgelopen juli hebben Eerlijke Geldwijzer en Plastic Soup Foundation een praktijkonderzoek gepubliceerd waaruit blijkt dat de meeste grote banken en verzekeraars in Nederland volop investeren in bedrijven die schaliegas winnen en plastics (ook voor eenmalig gebruik) produceren. De sterk toenemende schaliegasproductie in o.a. de VS leidt tot een enorme toename van de productie van (single use) plastics, die in toenemende mate in ecosystemen terecht komen. ING en ABN Amro zijn de grootste financiers van schaliegas en plastics(bedrijven), Aegon en Allianz de grootste beleggers. In totaal steken de banken 5,3 miljard dollar in tien grote schaliegas- en plasticbedrijven, en banken en verzekeraars beleggen er voor 4 miljard dollar in.

Lees ook – Nederlandse banken en verzekeraars investeren miljarden in schaliegas en plasticproductie

Lees ook – Artikel in The Guardian

Pyroplastics: een nieuwe vorm van plasticvervuiling

Amsterdam, 4 september 2019 – Pyroplastics zijn drijvende stenen van plastic. Ze worden onder andere gevonden aan de kust in het zuidwesten van Engeland en zijn nauwelijks te onderscheiden van echte stenen. Pas als je ze oppakt, merk je dat ze veel lichter zijn. Door jarenlang in het water gedobberd te hebben, kregen ze hun ronde vorm en steengrijze kleur. Dit verschijnsel vormt een nieuw hoofdstuk van de plasticsoep. Lees het wetenschappelijke artikel over de ontdekking in Science of The Total Environment.

Plastiglomeraat

Overal in de wereld wordt afvalplastic verbrand om het op te ruimen. Als dat in de open lucht en dichtbij zee gebeurt, kunnen de resten in het water komen. In 2014 werd voor het eerst een nieuwe steensoort beschreven: plastiglomeraat. De naam is een samenvoeging van plastic en conglomeraat, de geologische aanduiding voor aaneen gekit sediment. Smeltend plastic vermengt zich met ander materiaal, zoals koraal, lavasteen of schelpen, en vormt zo een steensoort die tot voor kort niet bestond. Ook bij pyroplastics gaat het om restanten van gesmolten plastic, alleen niet samengeklit met ander materiaal. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer plastic op schepen is verbrand en en overboord gegooid.

Erosie

Anders dan plastiglomeraat, waarvan stukken op stranden gevonden worden, zijn pyroplastics geërodeerd door jarenlang in zee te dobberen. Het onderzoek wijst uit dat ze bestaan uit polyethelyeen, polypropyleen of een combinatie daarvan. Nadere analyse wijst ook op de aanwezigheid van zware metalen die allang verboden zijn. Dit impliceert dat deze stukken pyroplastic al lange tijd ronddrijven. Dat de vormen dezelfde zijn als die van echte stenen, laat zien dat dezelfde erosieprocessen plaatsvinden. Alleen gaat het bij plastic oneindig veel sneller dan bij natuursteen.

Anders dan het gebruikelijk plastic afval dat op stranden wordt aangetroffen, worden de stenen helaas nog nauwelijks herkend. Daardoor onderschatten we de hoeveelheid aangespoeld plastic, aldus milieuonderzoeker Andrew Turner van de universiteit van Plymouth.

Foto: Rob Arnold

Lees ook – Interview met onderzoeker Andrew Turner door National Geographic

Lees ook – Plastiglomeraat in Museon

 

,

Fabrikanten ontduiken statiegeld met blikjes van plastic en flesjes van blik

Amsterdam, 30 augustus 2019 – Het staat vrijwel vast dat er begin 2021 statiegeld op kleine plastic flesjes komt, maar niet op andere drankverpakkingen. De doelstelling het aantal zwerfflesjes in het milieu significant te reduceren, kan immers alleen met statiegeld gehaald worden. Dat weten frisdrankfabrikanten ook. Zij introduceren alternatieve verpakkingen om statiegeld te vermijden: flesjes van blik en blikjes van plastic.

Kabinetsbesluit

Afgelopen juni werd het kabinetsbesluit over statiegeld gepubliceerd. Negentig procent van de verkochte plastic flessen moet weer gescheiden worden ingezameld. Lukt dit de producenten niet dan wordt in 2021 statiegeld ingevoerd op kleine flessen. Dankzij statiegeld is een reductie van kleine plastic flessen in het zwerfafval van 70-90% mogelijk, aldus het kabinet. Maar drankblikjes worden buiten beschouwing gelaten.

Vrees van oppositie en milieubeweging

De oppositie in de Tweede Kamer drong erop aan om ook blik onder de statiegeldregeling te laten vallen. Het aandeel blik in het zwerfvuil van alle drankverpakkingen in het milieu ligt op 63 procent volgens een recente telling. Ook andere drankverpakkingen vallen buiten de regeling. Wanneer statiegeld wordt ingevoerd volgens het nieuwe besluit komt er statiegeld op slechts 19% van alle drankverpakkingen die in het zwerfvuil worden aangetroffen. De regeling is dus bij voorbaat niet effectief. Maar wanneer er statiegeld op plastic flessen komt en niet op blik, dan zullen fabrikanten veel meer drank in blik gaan aanbieden. Dan vindt er een verschuiving plaats en komt er nog meer blik in het zwerfvuil terecht dan nu al het geval is.

Zorgen van de NVRD  

Niet alleen de milieubeweging vreest deze ontwikkeling. Ook de NVRD (Koninklijke Vereniging Afval en Reinigingsmanagement), die Nederlandse gemeenten verenigt, heeft haar zorgen hierover uitgesproken: ‘Het risico is groot dat veel kunststof flesjes in de komende jaren worden vervangen door blikjes waarvoor geen inzamelverplichting geldt en ook geen statiegeld’. In haar bericht verwijst de NVRD ook naar de milieubeweging die alarm sloeg ‘dat blikjes niet alleen uit metaal bestaan, maar ook een plastic laagje bevatten, waardoor het zwerfafval van blik ook bijdraagt aan de verspreiding van plastic in het milieu.’

Alternatieve verpakkingen

Drankgiganten als Coca-Cola staan onder toenemende druk vanwege hun bijdrage aan de plasticsoep en zoeken naar manieren om het gebruik van plastic te reduceren. Een daarvan is het vervangen van plastic door aluminium. Coca-Cola biedt om die reden vanaf september Dasani (bronwater) aan in aluminium flesjes in een deel van de Verenigde Staten. PepsiCo heeft aangekondigd om Aquafina (eveneens bronwater) in restaurants en stadiums voortaan in blik aan te bieden. Ook in Nederland is de trend in gang gezet. Er zijn al flesjes van aluminium van Heineken en Coca-Cola aangetroffen als zwerfvuil. Ook wordt inmiddels plasticdrankverpakking als blik verkocht. Dit is een plastic container in de vorm van blik en met een aluminium deksel inclusief lipje. Bij Albert Heijn wordt Drinklicious Strawberry Watermelon verkocht in een blikje van plastic.

Gemiste kans

De NVRD noemt het een gemiste kans dat niet de mogelijkheid is gecreëerd om statiegeld op blikjes te introduceren in de regelgeving en dringt er nu op aan ‘dat zorgvuldig wordt gemonitord in welke mate deze verschuiving zich voordoet en wat hiervan de gevolgen zijn voor het zwerfafval.’ De NVRD verwacht dat het ministerie van Waterstaat en Infrastructuur ‘zo nodig alsnog ingrijpt’. Maar die zorgen worden niet gedeeld door staatssecretaris Van Veldhoven (D66). Zij houdt de boot af. Geciteerd door Trouw: ‘De eerste metingen laten nog geen verschuiving zien van plastic naar blik.’

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Doordat het besluit over statiegeld alleen plastic flessen betreft en niet andere drankverpakkingen zoals blik, heeft de regering de weg wagenwijd opengezet voor fabrikanten die statiegeld willen vermijden met alternatieve verpakkingen. Dat zijn de verpakkingen die we straks in het zwerfvuil vinden’.


Lees ook – Uitgeklede statiegeldregeling treft slechts 19% van de zwerfvuil-drankverpakkingen

Lees ook – Plastic in drankblikjes zet statiegelddebat op scherp

Lees ook – Coca-Cola is grootste plasticvervuiler

Natuur & Milieu: Strenger verpakkingsbeleid onontbeerlijk

Amsterdam, 28 augustus 2019 – Neem de papieren broodzak met een plastic venster. Waar moet de consument die laten? In de container voor oud papier, bij het kunststofafval of bij het restvuil? Of wordt de koper geacht het plastic en het papier van de zak telkens keurig van elkaar te scheiden? Verpakkingen moeten sinds 1997 aan duurzaamheidseisen voldoen, de zogeheten Essentiële Eisen. Natuur & Milieu onderzocht een aantal verpakkingen en legde deze langs de lat van de Essentiële Eisen. De belangrijkste conclusies van het vandaag gepubliceerde rapport Duurzaamheid van verpakkingen in de supermarkt zijn dat de Essentiële Eisen onvoldoende worden nageleefd en dat de consument niet genoeg instructies krijgt om te recyclen.

Essentiële Eisen

Elk bedrijf dat een product op de markt brengt met een verpakking moet aan de Essentiële Eisen voldoen. Het gaat erom dat zo min mogelijk materiaal gebruikt wordt en dat een verpakking opnieuw gebruikt of goed gerecycled kan worden. Volgens het expertpanel dat voor Natuur & Milieu een aantal verpakkingen beoordeelde, voldoen de meeste verpakkingen niet aan de Essentiële Eisen. Er wordt meer materiaal gebruikt dan strikt nodig is, de verpakkingen bestaan vaak uit een combinatie van materialen (zoals de papieren broodzak met het plastic venster) en de consument kan er niet goed mee uit de voeten, omdat duidelijke instructies ontbreken. Toch zijn er voor fabrikanten voldoende alternatieve verpakkingen voorhanden die wel aan de Essentiële Eisen voldoen.

Weggooiwijzer

De Nederlander maakt gemiddeld per dag zeven verpakkingen open. Van de consument kan alleen goed scheidingsgedrag verwacht worden wanneer op elke verpakking duidelijk staat in welke afvalbak deze moet. En hier gaat het mis. Van de onderzochte verpakkingen blijkt slechts 67% een instructie te hebben voor afvalscheiding. Tien procent van alle producten had een incomplete instructie. Een eenduidige goede instructie werd op 55% van de onderzochte verpakkingen aangetroffen. Een belangrijke aanbeveling is daarom dat uniforme afvalscheidingsconstructies verplicht moeten worden voor alle verpakkingen. Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) heeft iconen geïntroduceerd die al veelvuldig worden toegepast. Deze iconen van de Weggooiwijzer geven aan tot welke categorie afval een verpakking behoort (plastic, papier, glas of restafval).

Verbeteringen

Om de afvalstroom zuiverder te maken om zo hoogwaardiger te kunnen recyclen, bevelen de onderzoekers het volgende aan:

  • Bij het ontwerp kiezen bedrijven voor herbruikbare of goed recyclebare verpakkingen met daarbij duidelijke instructies voor afvalscheiding;
  • Marketingargumenten mogen geen wettelijk geldige argumenten zijn om een verpakking minder duurzaam te maken dan mogelijk is;
  • Fabrikanten zorgen voor meer eenvoud en uniformiteit in gebruikte verpakkingsmaterialen. Een minder complexe afvalberg is namelijk beter en goedkoper te recyclen.

Vreemde paradox

Terwijl de onderzoekers minder verpakkingsplastic bepleiten, kiezen ze voor een onderzoeksmethode die het gebruik van plastic bevordert. De toegepaste levenscyclusanalyse (LCA) laat effecten van zwerfvuil op het milieu buiten beschouwing, maar kijkt wel naar de impact van verschillende materialen op CO2 uitstoot. Dat levert een vreemde paradox op in het rapport. Bij de productbeoordelingen blijkt plastic opeens favoriet ten opzichte van andere materialen. Een drankenkarton met plastic coating blijkt dan beter dan sap in glas. Koeken in blik? Dat is veel te zwaar, dus beter in plastic. Zó gaan we de strijd tegen zwerfvuil niet winnen.

Plastic Pact

De onderzoekers wijzen erop dat het Plastic Pact in potentie veel winst kan opleveren. Het gaat om de overeenkomst die de Nederlandse overheid afgelopen januari met bedrijven (waaronder supermarkten) sloot om tot een beperking te komen van plastic verpakkingen. Het Plastic Pact werd ondertekend door 75 organisaties en heeft als doel de milieudruk van plastic te verminderen en circulariteit (recycling) te verbeteren. In 2020 moet 20% minder plastic gebruikt worden. Er is echter geen enkele juridische verplichting voor de bedrijven die hebben ondertekend om die doelstellingen te halen. Eerder gemaakte afspraken met de verpakkende industrie bleken zelfs keer op keer niet te worden nagekomen. Natuur & Milieu stelt in haar rapport vast dat de wet bedrijven een ontsnappingsclausule biedt, waardoor een minder duurzame verpakking toch niet aan de Essentiële Eisen hoeft te voldoen. De boodschap is duidelijk voor wie die horen wil: een strenger bij wet afgedwongen verpakkingsbeleid is onontbeerlijk.

Foto: ontleend aan cover rapport Natuur & Milieu


Lees ook – ‘Plastic Pact is marketingstunt’

Lees ook – Voedselverspilling en plastic afval gaan hand in hand

 

Het blikje binnenste buiten

De omroepster meldt op geruststellende toon dat mijn trein over 15 minuten vertrekt. Geen punt, ik kan wel wat vertraging gebruiken. Het is warm en het wordt een lange reis, dus ik besluit een verkoelend drankje te kopen. Even later sta ik besluiteloos voor een enorm schap met honderden flesjes, blikjes en kartonnetjes. Gezond en minder gezond, groot en klein, in alle kleuren van de regenboog.

Op slag gaat mijn geweten zeuren. Had toch die grote tas meegenomen, dan had je eigen waterfles erin gepast en zou je deze rommel niet nodig hebben. Maar het is zoals het is en ik moet goed drinken, dat wordt me van alle kanten op het hart gedrukt. Daarom besluit ik een drankje zonder plastic verpakking te kiezen.

Plastic flesjes veeg ik in gedachte met een ferme zwaai uit het schap. Dat ruimt lekker op. De kartonnetjes zien er gezellig ouderwets uit, maar daar zitten melkproducten in en die gaan mijn dorst niet lessen. Bovendien staat me bij dat er aan de binnenkant plastic folie zit die lastig van het karton te scheiden is. Zo belanden mijn ogen bij de blikjes. Is dat dan de beste, plasticvrije keuze van dit schap?

Een paar dagen later vind ik het antwoord in een YouTube-filmpje van MEL Chemistry. Onderzoekers doen een eenvoudig experiment met een colablikje van een welbekend merk. Ze schuren de rode verf eraf tot het glimmende aluminium tevoorschijn komt, klikken het lipje omhoog en steken daar een stokje door. Daarmee hangen ze het blikje in een glazen beker. Ze vullen de beker met gootsteenontstopper, tot net onder de rand van het blikje. Twee uur later halen ze het stokje met het klipje omhoog.

Ik kan mijn ogen niet geloven. Het aluminium blikje is helemaal verdwenen, opgelost in het bijtende gootsteengoedje, maar de cola hangt nog in perfecte blikjesvorm onder het klipje. Een goocheltruc, een Lourdesachtig mirakel, een hologram? Dan zie ik het: de cola zit in een plastic zakje. Blikjes zijn eigenlijk verstopte plastic flesjes.

Dat is geen goed nieuws, want van alle drankverpakkingen eindigen blikjes verreweg het vaakst als zwerfvuil, op straat, in de natuur, in het water. Het is dus extra jammer dat de nieuwe regeling voor statiegeld niet voor alle drankverpakkingen geldt, maar alleen voor plastic flesjes. Het zou zomaar kunnen dat bedrijven massaal overstappen op blikjes als ze het statiegeldgedoe willen omzeilen. Dan belandt er misschien wel meer plastic in het milieu.

Dat is een extra goede reden om op 21 september mee te doen met World Cleanup Day, bedenk ik even later terwijl ik met een zwierige boog om een ingedeukt blikje fiets. Als ik die dag een uurtje zwerfvuil tel en invoer op de app Litterati, samen met collega-zwerfvuiltellers in ruim 160 landen, ontstaat een wereldwijde zwerfafval-database. Dan wordt glashelder hoeveel ingeblikte plastic flesjes een zwervend bestaan leiden.

Ik kijk naar boven en hoop op een omroepster met een geruststellende boodschap. De wereld kan wel wat vertraging gebruiken. Dan kan de minister de statiegeldregeling in alle rust uitbreiden naar alle drankverpakkingen. En dan kunnen bedrijven een fijn afbreekbaar alternatief voor plastic bedenken, zodat die regeling helemaal niet meer nodig is. Voor de zekerheid ga ik toch alvast op zoek naar die grote tas.

Renske Postma

, ,

Betere recycling synthetische matrassen is halfbakken oplossing

Amsterdam, 21 augustus 2019 – In Nederland worden jaarlijks 1,2 miljoen matrassen als grof huishoudelijk vuil aan de kant van de weg gezet. Twee derde daarvan, een paar honderd miljoen kilo, wordt verbrand. Bijna al die matrassen bestaan uit synthetische materialen. Als er medio 2019 geen betekenisvolle stappen zijn gezet door de sector om deze afvalberg tegen te gaan, komt het kabinet met wettelijke maatregelen in de vorm van een verplichte producentenverantwoordelijkheid. De sector kiest massaal voor recycling. Dat is echter een halfbakken oplossing. De echte oplossing is de plasticvrije matras.  

Recycling-initiatieven

Zo’n 15% van de matrassen wordt nu uit elkaar gehaald en verwerkt, de rest wordt verbrand. De matrassenbranche heeft zich tot doel gesteld om het percentage verwerkte matrassen te verhogen. Er zijn al diverse recyclinginitiatieven van de grond gekomen. Auping en DSM-Niaga ontwikkelden een circulair matras. Onderdelen van die matras zijn eenvoudig te scheiden en kunnen vervolgens gebruikt worden in nieuwe matrassen. Ikea investeert met afvalverwerker Renewi in het recyclen van matrassen. RetourMatras recyclet matrassen en hergebruikt meer dan 90% van de materialen. Matras Recycling Europe haalt bij gemeenten afgedankte matrassen op. Deze worden eerst op verzamelkarren gelegd en vervolgens naar een verwerkingslijn worden gebracht.

Schadelijke stoffen

In synthetische matrassen zitten schadelijke stoffen die tijdens het recyclingproces niet verwijderd kunnen worden. Stoffen als vlamvertragers en weekmakers worden verantwoordelijk gehouden voor een reeks van ziektes. Om die reden wees de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2018 op gezondheidsrisico’s van de circulaire economie. De Nederlandse stichting Wemos pleitte in het vorig jaar gepresenteerde Nationaal plan hormoonverstorende stoffen in een circulaire economie voor een schone circulaire economie. Het dringende advies is om schadelijke stoffen al in de ontwerpfase te vermijden. Bij synthetische matrassen is die oplossing echter een illusie. Zo worden brandvertragers met opzet toegevoegd, omdat kunststoffen van zichzelf bijzonder brandbaar zijn.

Uitvoeringsprogramma

Het kabinet wil dat in 2030 het gebruik van grondstoffen gehalveerd is om uiteindelijk een economie zonder afval te realiseren. Een van de ‘icoonprojecten’ in het kader van het Uitvoeringsprogramma circulaire economie is beter hergebruik en ontwerp van matrassen. Dit project zet in op recyclen van afgedankte matrassen (95% in 2025) en het duurzamer ontwerpen, opdat in 2025 75% van de nieuwe matrassen gemakkelijker uit elkaar te halen zijn om de materialen opnieuw te gebruiken. Maar wie een matras circulair ontwerpt moet rekening houden met de schadelijke stoffen. En juist daarover zwijgt het project.

De echte circulaire matras bestaat allang

Het kabinet streeft ernaar dat significant minder matrassen worden verbrand, dat een veel groter aandeel van de afgedankte matrassen wordt gerecycled, en dat er meer matrassen circulair ontworpen worden. Circulair ontwerpen wordt echter niet gedefinieerd. Er wordt vooral modulair ontwerpen mee bedoeld, zodat een afgedankte matras gemakkelijk uit elkaar kan worden gehaald voor bruikbare onderdelen. Over de echt circulaire matras rept het icoonproject met geen woord. Die matras bestaat gewoon, is plasticvrij en dus gevrijwaard van schadelijke stoffen. Deze circulaire matras bestaat uitsluitend uit prima te recyclen organische materialen.

Babymatrassen

Vooral de vraag naar organische babymatrassen is de laatste jaren toegenomen. Baby’s en kleine kinderen zijn extra kwetsbaar voor de schadelijke stoffen in synthetische matrassen. Zij slapen veel en liggen met hun gezichtje direct op de matras. Het ambachtelijke bedrijf Lavital produceert matrassen voor volwassenen die geheel uit natuurlijke grondstoffen bestaan, en nu ook  matrassen voor kinderbedjes.

Lavital is business angel van de Plastic Soup Foundation (PSF) geworden. Een deel van de opbrengst van verkochte kindermatrassen schenkt het bedrijf aan de PSF (vul bij de bestelling van het babymatrasje de code ‘PSF’ in).

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Het is van groot belang dat bedrijven als Lavital laten zien dat je niet op plastic met schadelijke toevoegingen hoeft te slapen. Vooral baby’s verdienen het een goede start te maken. We zijn supertrots dat Lavital business angel van ons geworden is.’


Lees ook – Nationaal plan hormoonverstorende stoffen in een circulaire economie.

Lees ook – Weekmakers in plastic vertragen taalontwikkeling baby’s.

 

ING financiert plasticsoep met miljarden 

Amsterdam, 19 juli 2019 – ING is de grootste Nederlandse financier van schaliegas- en plasticproducenten. De bank heeft minstens 3,9 miljard dollar geïnvesteerd sinds 2010. Dit blijkt uit het eerder deze week gepubliceerde onderzoek Plastic Finance van de Eerlijke Geldwijzer, waaraan de Plastic Soup Foundation meewerkteOp haar site legt ING enerzijds uit waarom de bank investeert in schaliegas (niet in Europa, wel in de Verenigde Staten) en anderzijds een bijdrage wil leveren aan vermindering van plastic afval. De bank verklaart: “Wij zijn van mening dat alle partijen in de keten de verantwoordelijkheid moeten nemen om opnieuw na te denken over de manier waarop we momenteel plastic produceren en gebruiken”ING’s miljardeninvesteringen in schaliegas tonen aan dat de bank dat zelf niet doet Blinde vlek van ING 

ING investeert niet in schaliegasprojecten in Europa, maar wel in de Verenigde Staten. Ethaan is een bijproduct van schaliegas en wordt gebruikt voor het maken van nieuw plastic. Naar verwachting zorgt deze goedkope grondstof voor een stijging van 40% van de wereldwijde plasticproductie in het komende decennium, aldus de Guardian. Het gaat om tientallen miljarden nieuwe plastic verpakkingen, waarvan een deel onherroepelijk in het milieu belandt. Voor olie- en chemiebedrijven valt er echter veel te verdienenIn de Verenigde Staten is daarom sinds 2010 voor minstens 204 miljard dollar geïnvesteerd in uitbreiding van plasticproductie op basis van ethaan. ING draagt via haar investeringen in Amerikaanse schaliegasprojecten rechtstreeks bij aan deze nieuwe golf van plasticproductie. En niet alleen daar. Er is namelijk een overvloed aan schaliegas en een deel wordt naar Europa gebracht met mammoetschepen. Het bedrijf dat dit trans-Atlantisch vervoer verzorgt, de Britse chemiegigant INEOS, investeert ook in nieuwe Europese plasticfabrieken. In Antwerpen is daarmee een investering van 3 miljard Euro gemoeid.  

New Plastics Economy 

ING heeft ondertussen de New Plastic Economy Commitment van de Ellen MacArthur Foundation onderschreven. Dat bepleit een circulaire economie voor plastic: het mag geen afval meer worden, maar moet altijd als grondstof worden hergebruikt. Deze visie staat haaks op investeringen in schaliegas. Dankzij schaliegas wordt namelijk nieuw (virgin) plastic geproduceerd dat zo goedkoop en kwalitatief zo goed is dat er geen markt meer overblijft voor gerecycled plastic. De ING ondergraaft met investeringen in schaliegas de verwezenlijking van de plastickringloop door recycling waarvoor ze pal zegt te staan 

Beleid plasticsoep ontbreekt geheel 

Waar het bij de ING aan ontbreekt, is een serieus beleid om de plasticsoep tegen te gaan. Zo komt het dat de ING in een reactie op het rapport Plastic Finance aan de NOS liet weten dat de bank bewust investeert in bedrijven die actief zijn in de gaswinning: “De ING financiert geen kolencentrales meer. Gasopwekking speelt een belangrijke rol in de energietransitie, omdat het de Verenigde Staten bijvoorbeeld in staat stelt om kolencentrales te sluiten”. Hiermee laat ING de relatie tussen schaliegas en plasticproductie buiten beschouwing en kijkt evenmin naar de relatie tussen plasticproductie en de uitstoot van broeikasgassen. Zo staat in een recent rapport het sommetje dat de productie en het verbranden van plastic wereldwijd evenveel broeikasgassen opleveren als 189 kolencentrales van 500 megawatt!  

Een serieus plasticbeleid dient ook rekening te houden met het verlies van plastic productiekorrels (nurdles). Deze komen met miljoenen in het milieu terecht. Laat nu juist deze productiefabrieken vaak aan rivieren liggen. In de helft van de ruim tweehonderd meetlocaties in het Schone Rivieren project werden ze gevonden, in de Westerschelde zelfs meer dan achthonderd op één meter zeedijk.  

De samenstellers van het rapport Plastic Finance, Milieudefensie en Plastic Soup Foundation, roepen gezamenlijk banken en verzekeraars op om beleid met duidelijke criteria op te stellen. Dit zijn criteria die een rem zetten op de groei van de productie van plastic door bedrijven die door hen worden gefinancierd.  

 

Nederlandse banken en verzekeraars investeren miljarden in schaliegas en plasticproductie 

Amsterdam, 16 juli 2019 – De meeste grote banken en verzekeraars in Nederland investeren volop in bedrijven die schaliegas winnen en plastics produceren. ING is de grootste financier van schaliegas en plastics. Aegon en Allianz zijn de grootste beleggers. In totaal leenden de banken tussen 2010 en dit jaar 5,3 miljard dollar uit aan de onderzochte schaliegas- en plasticbedrijven. De banken en verzekeraars beleggen er voor 4 miljard dollar in.

Dit blijkt uit het nieuwe praktijkonderzoek van de Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer, in samenwerking met de Plastic Soup Foundation. Lees hier het rapport Plastic Finance. How Dutch financial institutions enable shale gas to fuel the plastic soup disaster. Het rapport legt voor het eerst de directe relatie tussen investeringen in schaliegas en de plastic productie en de toename van plasticsoep in rivieren, zeeën en oceanen.

Fracking for Plastic
Dankzij goedkoop schaliegas neemt de productie van (verpakking)plastic een grote vlucht. In de Verenigde Staten is sinds 2010 maar liefst 204 miljard dollar geïnvesteerd in uitbreiding van plasticproductie op basis van ethaan, een component van schaliegas. Ethaan wordt ook met mammoettankers naar Europa getransporteerd. In Antwerpen worden nieuwe plasticfabrieken gebouwd om dat ethaan te kraken. Ethaan is goedkoper dan het aardolie-derivaat nafta, dat traditioneel als grondstof wordt gebruikt voor de productie van plastic. Van het ethaan wordt ethyleen gemaakt, een basis voor allerlei soorten plastics zoals PET en Polyethyleen.

Schaliegaswinning is ook in Argentinië een groeiende industrie. Maar plasticproductie is slechts een van de vele redenen waarom schaliegas niet past in een duurzame investeringsstrategie. Bij belading, transport en overslag van virgin plastic komen veel nurdles (de industriële basiskorrel) in het milieu terecht. Deze kleine plastic korrels worden als halffabricaat gebruikt in de productie van nagenoeg alle plastic producten.

Investeringen van Nederlandse banken en verzekeraars 
De zeven grootste Nederlandse banken en de negen grootste verzekeringsgroepen in Nederland zijn onderzocht door de Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer. Verzekeraars Aegon en Allianz blijken de grootste beleggers in schaliegas en plastics te zijn. De aandelenportefeuilles van de gezamenlijke Nederlandse banken en verzekeraars in deze sector hadden op de peildatum (18-20 februari dit jaar) een totaalwaarde van bijna 4 miljard dollar.

Als het gaat om leningen is ING op afstand de grootste, gevolgd door ABN Amro. Deze cijfers zijn afkomstig uit openbare bronnen over de financiering van de tien geselecteerde schaliegas- en plasticbedrijven. De totale investeringen in schaliegas- en plasticbedrijven liggen waarschijnlijk veel hoger.

Schaliegas en plastic: een blinde vlek 
De nadelige effecten van schaliegaswinning op het milieu en het klimaat zijn genoegzaam bekend en steeds vaker onderwerp van gesprek bij investeerders. De directe relatie tussen schaliegas en de productie van plastic en vervolgens de lekkage van plastic wegwerpproducten naar de plasticsoep in zee is echter onderbelicht en is bij veel marktpartijen onbekend.

Banken en verzekeraars spelen als gevolg van hun investeringen in bedrijven als Shell, Exxon Mobil, DowDuPont en Chevron een rol in de snelle groei van de plastic productie. Alle banken en verzekeraars zeggen de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de VN (SDG’s) te omarmen. Daarin zijn bescherming van het klimaat en van de oceanen opgenomen. Investeringen in schaliegasbedrijven en bedrijven die plastics produceren staan haaks op het behalen van de SDG’s.

Banken zeggen zich zorgen te maken over de plasticsoep, maar hebben veelal geen beleid met betrekking tot investeringen in plasticproductie. De Rabobank, NIBC, de Volksbank (waaronder ASN Bank) en Triodos Bank sluiten bedrijven uit van investeringen die geheel of gedeeltelijk hun omzet halen uit de winning van schaliegas. Het beleid van ING staat schaliegaswinning alleen buiten Europa toe. Bij de overige banken en verzekeraars is geen uitgesproken beleid gevonden. Als het gaat om investeringen in plastic en/of plastic producerende bedrijven, hebben alleen Triodos en de Volksbank beperkend beleid. De Eerlijke Bankwijzer, Eerlijke Verzekeringswijzer en Plastic Soup Foundation sporen alle banken en verzekeraars aan op korte termijn helderheid te verschaffen over het investeringsbeleid en schaliegas hierna op de uitsluitingslijst van investeringen te plaatsen.

De Eerlijke Geldwijzer
De Eerlijke Geldwijzer onderzoekt of jouw geld door banken en verzekeraars niet wordt geïnvesteerd in zaken als dierenleed, wapenhandel of kinderarbeid. Op de site kan iedereen de scores van banken en verzekeraars op deze en andere onderwerpen bekijken. De Eerlijke Geldwijzer, die bestaat uit de Eerlijke Bankwijzer en de Eerlijke Verzekeringswijzer, is een samenwerkingsverband van Amnesty International, FNV, Milieudefensie, Oxfam Novib, PAX en World Animal Protection. Plastic Soup Foundation ondersteunt de doelstelling van de Eerlijke Geldwijzer op het plastic dossier.

Stuur de banken en verzekeraars een klacht of tweet via eerlijkegeldwijzer.nl

Lees ook – Persbericht Eerlijke geldwijzer
Lees ook – Wil het kabinet-Rutte wel echt minder plastic? 
Lees ook – Ineos bouwt voor 3 miljard euro plasticfabrieken bij Antwerpen 

, ,

Plastic in drankblikjes zet statiegelddebat op scherp

Amsterdam, 1 juli 2019 – Alle drankblikjes van de merken die het meest in het zwerfvuil worden aangetroffen, bevatten een laagje plastic. Dat blijkt uit een onderzoek van Recycling Netwerk Benelux. Het plastic laagje zit aan de binnenkant en voorkomt dat het metaal corrodeert. Het plastic moet ook een reactie tussen de drank en het aluminium of staal van het blikje voorkomen. In het experiment van Recycling Netwerk tast zoutzuur het metaal aan en blijft het plastic laagje over.

Dit gegeven heeft mogelijk grote gevolgen voor het Nederlandse statiegeldbeleid. De staatssecretaris voor Infrastructuur en Waterstaat, Stientje van Veldhoven (D66), heeft blik tot dusver namelijk categorisch uitgesloten van statiegeld omdat het in haar ogen niet zou bijdragen aan de plasticsoep. Het tegendeel blijkt waar. Kijk hieronder naar filmpje waarin zij aan het woord komt in debat met de Tweede Kamer.

Meer blikjes dan flesjes

Recycling Netwerk stelt in zijn persbericht vast dat alleen al in Nederland het afgelopen jaar 1,58 miljard blikjes zijn verkocht, ruim 13 procent meer dan twee jaar geleden. Blikjes maken samen bijna 63% uit van het aantal drankverpakkingen in het zwerfafval. Bovendien groeit het aantal blikjes in het milieu en op straat. Per kilometer worden er nu ruim 24 aangetroffen, terwijl dat twee jaar geleden nog ruim 22 waren. Tijdens de World Clean Up Day Nederland 2018 waren blikjes na sigarettenpeuken het meest aangetroffen afvalitem. Dergelijke cijfers tonen ook het nut van data uit zwerfvuilmonitoring aan in het statiegelddebat en in bronaanpak in brede zin.

Blikken die doden

Het is onverdedigbaar om blik nog langer uit te sluiten van statiegeldwetgeving. Eerder bleek al dat runderen die hooi of kuilvoer eten dodelijke interne verwondingen kunnen oplopen door scherpe stukjes metaal. Die stukjes komen in het voer terecht wanneer (berm)gras dat met blikjes is vervuild wordt gemaaid en vermalen. Zestig procent van de ondervraagde veeboeren zei met dit probleem te kampen. Jaarlijks zouden alleen al in Nederland 4.000 runderen aan de gevolgen van vermalen blikjes overlijden. Vooral om die reden hebben boerenorganisaties als LTO Nederland zich aangesloten bij de Statiegeldalliantie.

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: “Het kabinet moet de regelgeving over statiegeld aanpassen. Dat heeft het onlangs nog gedaan om de doelen in overeenstemming te brengen met die van de Europese Unie. Statiegeld op blik moet in Nederland en in Europa snel worden gerealiseerd, ook om een belangrijke bron van plasticsoep te voorkomen.”


Lees ook:

Uitgeklede statiegeldregeling treft slechts 19 van zwerfvuil drankverpakkingen

Blikken die doden

,

Plastic in je lichaam: nadruk op grootte in plaats van gewicht

Amsterdam, 13 juni 2019 – Het is genoegzaam bekend dat we plastic deeltjes drinken, eten en ademen. Maar hoeveel zijn dat er en hoe schadelijk is het voor onze gezondheid? Het Wereldnatuurfonds (WWF) heeft deze week een onderzoek gepubliceerd en komt met een nieuw gegeven. In de uitgave No plastic in nature: assessing plastic ingestion from nature to people staat als hoofdconclusie dat we per week 5 gram plastic binnen kunnen krijgen, evenveel als het gewicht van een creditkaart. De onderzoekers baseren hun conclusies op bestaande studies en houden terecht veel slagen om de arm.

Nieuwe campagne van WWF

Het rapport, dat overheden oproept drastische maatregelen te nemen om de plasticsoep tegen te gaan en ook bepleit dat er veel meer onderzoek moet worden gedaan, gaat gepaard met een nieuwe campagne die het WWF lanceert. Het schokkende getal van 5 gram plastic dat een mens per week binnenkrijgt, staat daarin centraal. Dit wordt vergeleken met dagelijkse voorwerpen zoals een pen, een creditkaart of een dobbelsteen, om de boodschap over te brengen hoeveel plastic je binnenkrijgt. Met deze campagne zal veel publiek bereikt worden, toch is enige nuance op zijn plaats.

Nadruk op gewicht zegt weinig

Het onderzoek is uitgevoerd door de University of Newcastle in Australië. Voor hun berekening hebben de onderzoekers het gewicht van de plastic deeltjes geschat. Ze gaan uit van circa 2000 plasticdeeltjes per week die we consumeren en die bij elkaar 5 gram wegen. Zo’n negentig procent daarvan zouden we via het drinken van water binnenkrijgen, via leidingwater en met name via flessenwater. In een studie die vorig jaar verscheen (en waar de onderzoekers ook naar verwijzen), werd in 93% van de onderzochte 259 onderzochte flessen mineraalwater microplastics aangetroffen, gemiddeld 325 per liter. Het overgrote deel daarvan — 315 deeltjes — bestaat echter uit ultrakleine deeltjes. Zo klein dat je daarvan het gewicht niet kunt vaststellen.
Eerder deze week verscheen ook een Canadees onderzoek over Human Consumption of Microplastics. De jaarlijkse inname ligt volgens dit onderzoek op 50.000 deeltjes. Ook hier gaat het om ultrakleine deeltjes die vrijwel niets wegen.

Nadruk moet liggen op grootte

Voor de menselijke gezondheid zijn juist die ultrakleine deeltjes, genaamd nanoplastics, het meest relevant. Beter gezegd: de deeltjes die qua gewicht vrijwel niet meetellen, zijn waarschijnlijk het meest schadelijk. Deze kunnen namelijk celmembranen passeren en organen binnendringen. Grotere deeltjes, waarvan je het gewicht wel kunt vaststellen, poep je doorgaans weer uit. Overigens ontbreken nog altijd standaardmethoden om de risico’s van micro- en nanoplastics in het lichaam te kunnen beoordelen.

Plastic Health Coalition

Om uit te zoeken hoe gevaarlijk micro- en nanoplastics werkelijk zijn, heeft de Plastic Soup Foundation het initiatief genomen tot een samenwerkingsverband waarin wetenschappers en milieuorganisaties samenwerken: The Plastic Health Coaltion. In dit kader zijn eerder dit jaar vanuit ZonMw in Nederland vijftien onderzoeken gestart naar de effecten van micro- en nanoplastics. Op 3 oktober worden tijdens de Plastic Health Summit de eerste resultaten gepresenteerd.


Lees ook: ZonMw start baanbrekend onderzoek naar gezondheidsrisico’s van plastic