Verenigde Naties omarmt statiegeld in strijd tegen plastic soup

Nairobi, 7 december 2017 – De wereld heeft statiegeld omarmd om plastic vervuiling te bestrijden. De 193 landen bijeen in Nairobi bij de vergadering van United Nations Environment hebben unaniem een resolutie aangenomen om verdere vervuiling van de oceanen te voorkomen. De resolutie moedigt het gebruik van statiegeldsystemen aan, en andere vormen van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.

Afgelopen juli hadden de twintig machtigste economieën, bijeen in Hamburg, invoering van deposit schemes (statiegeld) ook al expliciet genoemd als beleidsinstrument in het toen aangenomen actieplan tegen plastic vervuiling op zee: G20 Action Plan on Marine Litter.

In Nederland wordt echter nog altijd gesteggeld over uitbreiding van het statiegeldsysteem naar kleine flesjes en blikjes. Het onderwerp staat in februari volgend jaar weer op de agenda van de Tweede Kamer, tijdens het Algemeen Overleg Circulaire Economie. De directeur van het Afvalfonds, heeft onlangs in de Tweede Kamer gedreigd financiering aan gemeenten, NederlandSchoon en het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken stop te zetten indien de overheid tot uitbreiding van het statiegeldsysteem zou besluiten. Voor veel bedrijven zijn de (vermeende extra) kosten van statiegeld een belangrijker argument dan een wereld zonder plastic vervuiling.

Naar wie gaat de Nederlandse overheid luisteren? Naar bedrijven die een wanhopig achterhoedegevecht voeren en hun verantwoordelijkheid niet nemen, of naar een VN-resolutie die ook door Nederland werd gesteund?

1500 wetenschappers waarschuwen de wereld

Amsterdam, 8 december 2017 – Klimaatverandering, ontbossing, uitsterven van soorten, overbevissing en een ongecontroleerde groei van de wereldbevolking. Het is 25 jaar geleden dat wetenschappers de wereld in een brief waarschuwden voor ontwikkelingen die de mensheid en de wereld bedreigen. Nu, 25 jaar later blikken wetenschappers terug op die brief. De aantasting van de ozonlaag is gestabiliseerd. Maar los daarvan staan alle in 1992 genoemde bedreigingen er slechter voor dan ooit. De wereld is er niet vooruit- maar achteruitgegaan en zonder ingrijpende maatregelen loopt het slecht af.

In de “World scientists’ warning to humanity” (1992) staat niets over de plastic soup. Die was toen nog niet bekend. In de recente tweede waarschuwingsbrief, die door 15.000 wetenschappers is ondertekend, wordt de plastic soup om die reden niet genoemd. Inmiddels behoort plastic vervuiling met al zijn consequenties tot een van de grootste mondiale milieurampen.

De wetenschappers wijzen met nadruk op de ongecontroleerde bevolkingsgroei. De wereldbevolking is sinds 1992 met 35% gegroeid naar 7,2 miljard nu. In het jaar 2100 zal de wereld tussen de 9.2 en 12,3 miljard inwoners herbergen. De groeiende wereldbevolking wordt in megasteden opgevangen. Dat zijn steden met meer dan tien miljoen inwoners. De meeste van deze steden liggen aan een kust. Al die mensen gebruiken dagelijks plastic, vaak eenmalig gebruikt in de vorm van verpakkingen. Er is een groot gebrek aan adequate afvalophaal, met name in de sloppenwijken. Veel van dat plastic komt ongecontroleerd in de oceanen terecht.

Zo verklaart het ene probleem (overbevolking) het andere probleem (de plastic soup). Dat er in 25 jaar een geheel nieuw wereldwijd milieuprobleem is bijgekomen, laat zien hoe ongelofelijk snel het kan gaat.

On the go – verpakkingsbelasting hard nodig

Amsterdam, 8 december 2017 – Philip Hammond, de Britse minister van financiën, overweegt on-the-go verpakkingen te gaan belasten omdat ze het meeste bijdragen aan zwerfvuil. Deze producten worden onderweg genuttigd en de bijbehorende verpakkingen blijven al snel op straat achter. De minister wil nagaan hoe vervuiling langs deze weg kan worden tegengegaan, aldus een artikel in The Guardian. Twee jaar geleden kwam er een heffing van 5 penny op elke plastic tas. Dat leidde tot 85% reductie van de zakjes binnen een half jaar. Dit succes kan met heffingen op andere verpakkingen herhaald worden. Het Britse initiatief wordt toegejuicht door milieuorganisaties die een heffing voorstellen van 30p per fles van een halve liter of meer.

In Nederland moeten bedrijven die jaarlijks minstens 50.000 kilogram eenmalig verpakkingsmateriaal de wereld in pompen sinds 2013 een bijdrage betalen. Met dit geld financiert het verpakkende bedrijfsleven inzameling en recycling. De afspraken zijn vastgelegd in de Raamovereenkomst verpakkingen en verpakkingsbelasting. Voor de aanpak van zwerfafval is een schamele 20 miljoen euro per jaar beschikbaar, net iets meer dan 1 euro per inwoner. De afspraken die in dit kader gemaakt zijn tussen de rijksoverheid en het verpakkende bedrijfsleven richten zich echter niet specifiek op on the go-producten. Er wordt sinds 2013 weliswaar veel meer plastic apart opgehaald en verwerkt, maar enig gunstig effect op vermindering van de hoeveelheid zwerfafval is tot op heden ver te zoeken.

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: “De huidige aanpak in Nederland biedt bedrijven geen enkele prikkel om minder verpakkingen te gebruiken en houdt ook geen rekening met het risico dat bepaalde verpakkingen veel eerder in de natuur terecht komen dan andere. We hopen dat het nieuwe kabinet Rutte een goede start maakt op dit dossier en net als in het Verenigd Koninkrijk laat onderzoeken wat het effect zou zijn van specifieke heffingen op verpakte on the go-producten.”

 

UNEA3: naar internationale wetgeving tegen de plastic soup

Nairobi, 5 december 2017 – Zonder draconische maatregelen zal de productie van plastic de komende jaren nog enorm toenemen met als gevolg een stortvloed aan plastic afval en plastic vervuiling. Er is echter nog geen enkele internationaal verdrag van kracht dat landen verplicht om hun aandeel in de plastic soup te beperken of te stoppen.

Deze maand vergaderen de milieuministers uit de hele wereld in Nairobi, Kenia tijdens de derde bijeenkomst van United Nations Environment Assembly (UNEA). Plastic vervuiling is een van de ernstigste milieuproblemen. UNEA is het platform waar de wereld besluit wat de volgende stap moet zijn in de strijd tegen de plastic soup.

Een door Noorwegen opgestelde conceptresolutie bepleit de oprichting van een speciale Werkgroep (Open-Ended Ad Hoc Working Group). Deze Werkgroep moet aanbevelingen opstellen over de wijze internationale regelgeving ingezet kan worden om de plastic vervuiling, inclusief microplastics, te bestrijden. De Werkgroep kan voorstellen om een nieuwe internationale conventie in het leven te roepen specifiek gericht op bestrijding van de plastic soup.

NGOs die deel uitmaken van de #BreakFreeFromPlastic beweging, waaronder de Plastic Soup Foundation, zijn aanwezig in Nairobi. Ze wonen UNEA3 bij en pleiten voor een nieuw internationaal bindend verdrag. Een verplichte reductiedoelstelling moet onderdeel zijn van een dergelijk verdrag, net als eisen om lekkage naar milieu te voorkomen. Ook moeten eisen worden gesteld aan het inzamelen en recyclen van alle plastics. Plastic moet gaan voldoen aan wereldwijd af te spreken kwaliteitsnormen. Om er zeker van te zijn dat overheden en bedrijven zich aan de doelstellingen houden, moet er een mechanisme in het leven worden geroepen waaraan ze verantwoording afleggen.

#BreakFreeFromPlastic bepleit:

  • invoering van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, zoals statiegeldsystemen, om afvalmanagement te verbeteren en milieu- en gezondheidskosten te voorkomen;
  • beleid gericht op oplossingen aan de bron en preventie, in plaats van aandacht gericht op opruimacties en gedragsverandering van de consument;
  • een duidelijk mandaat voor de voorgestelde Ad HocOpen-Ended Working Group om alle mogelijke internationale opties te onderzoeken, gericht op het effectief tegen gaan van de plastic soup.

Nieuwe meetmethode: veel meer microplastics in zee dan verondersteld

Amsterdam, 2 december 2017 – Engelse onderzoekers hebben een goedkope methode ontwikkeld om microplastics in het water te detecteren en te tellen. Het gaat om een fluorescerende kleurstof die zich bindt aan plastic deeltjes, waardoor ze onder de microscoop goed te zien zijn. De methode maakt duidelijk dat er veel meer microplastics in de bovenste laag van het zeewater aanwezig zijn dan tot nu werd verondersteld. Het onderzoek is gepubliceerd in Environmental Science & Technology.

Het is al langer bekend dat er veel meer microplastics (< 5 mm) in de bovenste laag van het water aanwezig zijn dan grotere stukken. De huidige meetmethoden kunnen echter het aandeel van de microplastics kleiner dan 1 mm niet goed bepalen. De nu ontwikkelde methode doet dat wel en de resultaten laten zien dat juist het aandeel van de kleinste plastics (20 tot 1000 μm) het grootst is. Eerder werd vastgesteld dat er veel minder plastic in zee wordt teruggevonden dan er in zee terecht komt. De vraag waar al dat plastic gebleven is, is tot op heden niet bevredigend beantwoord. De onderzoekers stellen dat hun methode helpt verklaren dat veel van het “verloren” plastic zo klein is geworden dat de meetmethoden waarmee tot nu toe is gewerkt deze over het hoofd zagen.

Plastics in het milieu degraderen tot steeds kleinere stukjes. Naarmate de omvang van de stukjes afneemt, neemt het aantal stukjes exponentieel toe. Dat er naar verhouding veel meer van de allerkleinste plastic deeltjes zijn terug te vinden in het water wordt door deze methode bevestigd. De onderzoekers wijzen erop dat een groter aantal organismen de plastic deeltjes binnenkrijgen naarmate die kleiner zijn.

De methode detecteert lichtgewicht plastics (polypropyleen, polyethyleen, polystyreen en nylon-6) het beste. Deze plastics worden met name toegepast voor verpakkingen die direct na gebruik worden weggegooid en nylon-6 is afkomstig van synthetische kleren die machinaal gewassen worden.

Breed draagvlak voor uitbreiding statiegeld

Den Haag, 30 november 2017 – Tijdens het Rondetafelgesprek over statiegeld in de Tweede Kamer bleek dat het bedrijfsleven zich hardnekkig blijft verzetten tegen meer statiegeld. Het Afvalfonds en het Centraal Bureau voor de Levensmiddelenhandel (CBL) probeerden twijfel te zaaien over recente rapporten van CE Delft en het Centraal Planbureau die positief oordelen over statiegeld. Ze bepleiten een brede aanpak van het zwerfafval en wijzen statiegeld op kleine plastic flesjes en blikjes rigoureus af.

De tijden lijken echter voorbij dat het Afvalfonds en het CBL de dienst uitmaken. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten benadrukte het grote draagvlak voor uitbreiding van statiegeld bij de gemeenten. Stichting Natuur en Milieu liet weten dat statiegeld de enige optie is. Het tweejarige pilotproject Schoon Belonen, waarin de organisatie samen met het Afvalfonds participeerde, heeft namelijk geen enkel reëel alternatief voor statiegeld opgeleverd. Schoon Belonen is goed om jonge mensen bewust te laten worden, maar voorkomt zwerfafval niet.

Nieuwe ‘statiegeldalliantie’ wil zwerfafval tegengaan – verschenen in NRC Handelsblad 27 november 2017

Het CBL, de brancheorganisatie van de supermarkten, blijkt zijn leden niet meer te vertegenwoordigen. Aldi wil de circulaire economie bevorderen en zwerfafval tegengaan. Deze keten staat open voor alle opties, maar weet niets beters dan statiegeld. Ook Lidl heeft een veel positievere houding ten opzichte van statiegeld. Draagt het CBL slechts het standpunt uit van zijn machtigste lid, Albert Heijn?

Vooral opmerkelijk was het optreden van de directeur van het Afvalfonds. Het Afvalfonds voert de Raamovereenkomst Verpakkingen uit. Deze overeenkomst werd in 2013 met de overheid gesloten en loopt tot 2022. Het fonds int de Afvalbeheersbijdrage Verpakkingen van bedrijven die veel plastic op de markt brengen. Van dat geld betaalt het fonds jaarlijks 20 miljoen Euro aan gemeenten om de aanpak van zwerfvuil te bevorderen. Ook financiert het Afvalfonds NederlandSchoon (5,5 miljoen). Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) krijgt twee miljoen.

Welnu, de directeur dreigde ten overstaan van de aanwezige parlementariërs de financiering aan de gemeenten, NederlandSchoon en het KIDV stop te zetten indien de overheid tot uitbreiding van het statiegeldsysteem zou besluiten. De overheid zou dan de in de Raamovereenkomst gemaakte afspraken schenden. “Tijdens het spel de regels veranderen, dat kan niet.”

Door uitbreiding van statiegeld niet te steunen, bepleitten woordvoerders van NederlandSchoon en het Kennisinstituut tijdens het Rondetafelgesprek dus ook hun eigen hachje. Met uitbreiding van statiegeld blijkt namelijk niet minder dan hun voortbestaan op het spel te staan.

Het kan hier allemaal teruggekeken worden.

De regels van het spel moeten worden aangepast, simpelweg omdat het Afvalfonds er niet in slaagt zwerfafval in Nederland te voorkomen. Door al dat zwerfafval blijft de plastic soup in omvang toenemen. NederlandSchoon en het KIDV horen volstrekt onafhankelijk te kunnen opereren. Elke schijn van belangenverstrengeling moet worden voorkomen. En de Nederlandse overheid is verplicht, ook in internationaal verband, al het mogelijke te doen om de plastic soup te bestrijden.

Uitbreiding van statiegeld staat op 13 december weer op de agenda van de Tweede Kamer, tijdens het Algemeen Overleg Circulaire Economie.

CBL flest statiegelddiscussie


Amsterdam, 29 november 2017 – Morgen vindt het Rondetafelgesprek in de Tweede Kamer plaats over de aanpak van zwerfafval. De vraag of statiegeld uitgebreid moet worden naar kleine flesjes en blikjes staat torenhoog op de agenda. Naar aanleiding van een petitie van Plastic Soup Surfer Merijn Tinga heeft het kabinet afgelopen februari de doelstelling omarmd om binnen drie jaar 90% van de kleine plastic flesjes uit het zwerfafval te halen. Inmiddels hebben 21 Vlaamse en Nederlandse organisaties zich verenigd in de Statiegeldalliantie. De partners, waaronder Plastic Soup Foundation, roepen de Vlaamse en Nederlandse regering op om volgend jaar op alle PET-flessen en alle blikjes statiegeld in te voeren.

Een paar maanden geleden verscheen het rapport van onderzoeksbureau CE (Kosten en effecten van statiegeld op kleine flesjes en blikjes), geschreven in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. CE concludeert onder andere dat door statiegeld de hoeveelheid blikjes en flesjes in het milieu tussen de 70 en 90% afneemt. Het rapport laat verder zien dat uitbreiding van statiegeld leidt tot kostenbesparing en past binnen de filosofie van de circulaire economie.

Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), waarin de supermarkten zich verenigd hebben, wil de transitie naar statiegeld coûte que coûte tegenhouden. CBL claimt in een schriftelijke inbreng voor het Rondetafelgesprek dat er veel hogere kosten gemoeid zijn dan CE berekende en dat kleine PET-flesjes en blikjes slechts 9% van het zwerfafval vertegenwoordigen. De geringe milieuwinst zou derhalve niet opwegen tegen “de hoge extra lasten voor de winkels”.

Het CBL neemt afstand van het CE-rapport omdat het onvoldoende onderbouwd zou zijn. Ondertussen heeft het CBL de aangehaalde 9% wel aan dat rapport ontleend (p. 47). Het CBL doet hier alsof flesjes en blikjes met 9% geen substantieel deel uitmaken van het zwerfafval, maar vergeet gemakshalve te melden:

  • dat het percentage aantallen uitdrukt en geen volume (volgens een in 2015 door Milieu Centraal in opdracht van Rijkswaterstaat uitgevoerd rapport, kom je in termen van volume uit op 40%)
  • dat het om miljoenen drankverpakkingen gaat, omdat er jaarlijks 50-100 miljoen plastic flesjes en 100-160 miljoen blikjes in het zwerfafval komen
  • dat de 9% is gebaseerd op metingen volgens het Monitoringsprotocol Zwerfafval en dat er zware kritiek is op die methode, die bovendien ontwikkeld is door NederlandSchoon, de uitvoeringsorganisatie van het Afvalfonds, waar bedrijven die zich tegen statiegeld verzetten de dienst uitmaken.

Het ligt bovendien nog vers in het geheugen dat het CBL een van de opdrachtgevers was van een door Wageningen Universiteit geschreven rapport over de kosten van het statiegeldsysteem. Daarover oordeelde dagblad Trouw dat het onzorgvuldig was en zelfs dat de conclusie (“kosten statiegeld zijn onaanvaardbaar hoog”) gestuurd was. Gevalletje van wiens brood men eet, diens woord men spreekt? Uiteindelijk werd dit oordeel niet gegrond verklaard door het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI) dat wel weer oordeelde dat de Universiteit van Wageningen verwijtbaar onzorgvuldig had gehandeld door in de rapportage niet de opdrachtgevers en externe financiers, waaronder het CBL, te noemen.

,

Breaking News! Aldi eerste supermarkt die kleur laat zien

Supermarktketen Aldi heeft vandaag het volgende persbericht uit laten gaan hoe ze recycling wil bevorderen en zwerfafval wil tegengaan.

“Culemborg, 28 november 2017 – Aldi wil de komende periode met haar stakeholders in gesprek gaan om hergebruik volgens circulaire systemen te bevorderen en zwerfafval tegen te gaan. “We onderzoeken momenteel wat de implicaties zijn als besloten wordt het statiegeldsysteem uit te breiden. Daarnaast staan we ook open voor mogelijke alternatieve systemen, mits die op een effectieve en rendabele wijze kunnen bijdragen aan de realisatie van een hogere milieuwinst”, aldus Nadie Winde, manager Corporate Responsibility.

In Nederland vindt recycling van PET-flessen op twee manieren plaats, namelijk via Plastic Heroes en het statiegeldsysteem. Aldi heeft op zelfstandige en rendabele wijze invulling gegeven aan een eigen gesloten statiegeldsysteem. De statiegeldflessen (≥ 1 L) worden direct na inname samengeperst. Het samengedrukte plastic gaat rechtstreeks in grote volumes naar de recycler, zonder tussenkomst van de Stichting Retourverpakking Nederland (SRN). Hierdoor wordt de CO2-uitstoot beperkt en realiseert Aldi aanzienlijke besparingen op kosten van opslag en vervoer.

Aanstaande donderdag vindt een hoorzitting van de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Waterstaat plaats over de kunststofketen en zwerfafval. Aldi volgt de huidige politieke en maatschappelijke discussie rondom het bevorderen van de circulaire economie en het voorkomen van zwerfafval op de voet.

Aldi wil haar impact op klimaat en milieu verkleinen, zodat toekomstige generaties kunnen leven in een schone en gezonde omgeving. Deze ambities zijn vastgelegd in de Corporate Responsibility (CR) policy van Aldi. Het verkleinen van de plastic footprint is hiervan onderdeel. Afgelopen zomer besloot Aldi om uiterlijk eind 2018 te stoppen met de verkoop van plastic boodschappentassen voor eenmalig gebruik. Ook wordt sinds kort de Plastic Soup Foundation ondersteund bij het ontwikkelen van een educatieprogramma voor het basisonderwijs.”

Miljoenen microvezels in afvalwater per wasbeurt

Amsterdam, 24 november 2017 – Per wasbeurt van 5 kilo komen tussen de 600.000 en 17.700.000 microvezels vrij, overeen komend met 0,43 tot 1,27 gram aan gewicht. Die vezels spoelen mee met het afvalwater en de meeste ervan komen in het oppervlaktewater terecht, omdat waterzuiveringsinstallaties er niet op gebouwd zijn ze tegen te houden. De vezels zijn uiterst klein en het zijn er eindeloos veel. Daardoor komen ze relatief gemakkelijk in de voedselketen terecht. Dit is een van de hoofdconclusies van het Europese Mermaids Life+ project. Resultaten zijn nu gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Pollution.

De International Union for Conservation of Nature (IUCN) schat in een recent rapport dat 35% van alle primaire microplastics in de oceanen afkomstig is van synthetisch textiel dat machinaal gewassen wordt. Het gaat om de grootste bron van microplastics, met slijtage van autobanden (28%) op de tweede plaats.

Hoeveel plastic microvezels komen er vrij tijdens één wasbeurt en maakt het uit hoe en wat je wast? De Italiaanse en Spaanse onderzoekers ontwikkelden een analysemethode gebaseerd op het scannen van een filter (maaswijdte 5 µm) met behulp van een elektronen microscoop. Daarmee kunnen de vrijgelaten vezels na een wasbeurt vrij nauwkeurig geteld worden. Dankzij deze methode kon nagegaan worden of het uitmaakt met welke temperatuur je wast, wat voor wasmiddel je gebruikt en of de soort kunststof en de manier waarop het gemaakt is (geweven of geknoopt) uitmaakt.

Het Mermaids onderzoek toont aan dat geweven polyester textiel de meeste microvezels loslaten ten opzichte van geknoopt polyester en geweven polypropyleen. Zowel waspoeder als vloeibaar wasmiddelen vergroot het aantal vezels ten opzichte van wassen met alleen water. Gebruik van een vloeibaar wasmiddel is weer gunstiger dan waspoeder. Er blijkt een groot verschil te zijn tussen het wel of niet gebruiken van wasverzachter. Wasverzachter reduceert het aantal vezels met meer dan 35%. Verder hebben, onafhankelijk van het soort kunststof, hogere temperaturen, langere wasduur en hardheid van het water een negatieve invloed. Je kunt beter vloeibaar wasmiddel gebruiken dan waspoeder en ook thuis was genereert minder vezels dan industrieel wassen.

De Nederlandse overheid gaat na welke beleidsmaatregelen genomen kunnen worden voor drie andere bronnen van microplastics; banden, verf en schoonmaakmiddelen. Textiel werd buiten beschouwing gelaten omdat er door het Mermaids project al onderzoek naar gedaan werd. Uit het nu gepubliceerde artikel zijn inderdaad enkele beleidsmaatregelen af te leiden die tot een flinke reductie van het aantal microvezels zullen leiden. De drie meest voor de hand liggende zijn:

  • het bevorderen van vloeibaar wasmiddel ten opzichte van waspoeders
  • het gebruik van wasverzachter
  • het stellen van eisen aan de samenstelling van kunststof textiel.

Maar al zouden deze maatregelen genomen worden, dan bieden ze nog lang geen echte oplossing voor het probleem.

 

Foto: Mermaids onderzoek.

Eerste Seabin in jachthaven Almere

Almere, 23 november 2017 –  Marina Muiderzand in Almere kreeg op vrijdag 17 november j.l. als eerste jachthaven in Nederland de Seabin geïnstalleerd. Pete Ceglinski, CEO en bedenker van het Seabin Project, was hierbij zelf aanwezig. Onze Innovations & Solutions manager Harmen Spek ging langs en deed verslag.

In havens ontstaan altijd wel hotspots waar veel afval zich verzameld, de Seabin is een bijzondere innovatie waarbij de focus juist ligt op plastic bestrijding voor haven gebieden. De installatie gebruikt een lichte pomp om een onderdruk te creëren waardoor de Seabin zakt en het oppervlaktewater over de rand van de ‘bin’ stroomt. Met deze stroming trekt het water ook drijvend afval over de rand mee de opvang emmer in.

Pete Ceglinski heeft met zijn team een bijzonder stukje techniek opgeleverd en vertelt hierbij een mooi verhaal: ‘zijn Seabin is niet perfect’ maar zal, wanneer geplaatst op de juiste locatie, een enorm verschil maken in het terugdringen van drijfafval. Dit hebben wij met eigen ogen mogen aanschouwen. Met zijn team werkt hij doorlopend aan verbeteringen en kijkt hij naar bredere mogelijkheden om de Seabin wereldwijd in te gaan zetten.

Marina Muiderzand neemt als recreatieve haven doorlopend het voortouw om op vele milieuthema’s het verschil te maken in de regio, zo ook op het thema plastic vervuiling. De PSF is nauw verbonden met Marina Muiderzand en feliciteert eigenaar Nanke den Daas en haar team dan ook van harte met deze nieuwe aanwinst.