Berichten

De Zwerfinator op 1 in Duurzame 100

Amsterdam, 12 oktober 2019 – De Plastic Soup Foundation feliciteert Dirk Groot, alias de Zwerfinator, met het behalen van de eerste plaats op de duurzame top honderd. Dagblad Trouw publiceert elk jaar een lijst met de meest invloedrijke duurzame personen. Dit jaar gaat het om de honderd meest invloedrijke duurzame burgerinitiatieven. De tellingen van ’s lands bekendste zwerfvuilraper hebben aantoonbaar invloed op het beleid van de overheid, aldus de jury.

Meten is weten

Dirk Groot onderzoekt zwerfafval sinds 2016 op een zeer effectieve manier. Hij raapt als de Zwerfinator niet alleen, maar legt elk item vast met de Litterati-app. Dankzij de grote hoeveelheid aan data is hij in staat om vast te stellen of maatregelen effect hebben. De resultaten publiceert hij op zijn site. Bij elkaar is het een indrukwekkend staaltje citizen science. Zo betoogde Groot in 2017 dat het monitoringsprotocol dat Rijkswaterstaat hanteert om zwerfvuil te beoordelen veel minder betrouwbaar is dan het zijne. Zijn finest hour kwam enkele weken geleden. Toen bleek dat Rijkswaterstaat de metingen van hem had meegenomen in een belangrijke evaluatie. Die evaluatie bleek beslissend voor versnelde invoering van statiegeld op kleine plastic flessen.

Geen dalende, maar stijgende lijn

De doelstelling van 70 tot 90 procent minder plastic flesjes in het milieu wordt door het bedrijfsleven niet gehaald. Zou dat wel het geval zijn, dan hoefde er geen statiegeld op kleine flesjes te worden ingevoerd. Het bedrijfsleven ging experimenteren met alternatieve retoursystemen. In vier winkelcentra werden extra prullenbakken geplaatst en lokale ondernemers werden aangemoedigd om een relatief ruim gebied rond hun winkel schoon te houden. Allemaal voor de bühne, bleek uit de metingen van Dirk Groot, die vaststelde dat er in de pilotgebieden niet minder flesjes en blikjes op straat lagen dan hij gemiddeld in andere gemeenten aantrof. Hij toonde aan dat er helemaal geen sprake is van een dalende lijn, maar van een stijgende. Dus ondanks de initiatieven om het aantal drankverpakkingen in het milieu terug te dringen, blijken dat er in de praktijk steeds meer te zijn.

Statiegeld op blik

Op zeker moment vroeg Groot zich af wat het effect zou zijn van de voorgenomen statiegeldregeling (wel statiegeld op kleine plastic flessen, niet op andere drankverpakkingen). Hij nam de proef op de som en liep duizend kilometer. In totaal trof hij 36.710 drankverpakkingen aan. Op slechts 19,3% daarvan (de plastic flesjes) zou statiegeld komen. De regeling zou dus nauwelijks effect hebben op het zwerfvuil. Daarom bepleit Groot uitbreiding van statiegeld op, met name, blik (dat maar liefst 62,8% van de drankverpakkingen vertegenwoordigt). Hij lijkt op zijn wenken bediend te worden. Het laatste nieuws is dat de kans dat ook blikjes statiegeld krijgen opeens heel groot is geworden nu een ruime meerderheid in de Tweede Kamer daar voor is. Het bevestigt het oordeel van de jury van Trouw: niemand kan meer om de gegevens van de Zwerfinator heen.

Foto: selfie van de Zwerfinator

Lees ook – artikel in Trouw

Lees ook – Snelle invoering statiegeld zo goed als zeker

Lees ook – Coca-Cola recycling fail: tag je litterati-foto #ccrf

Lees ook – Flesjes in de bak (om maar geen statiegeld te hoeven invoeren)

Lees ook – Plastic snoepverpakkingen onder vuur

Lees ook – Uitgeklede statiegeldregeling treft slechts 19% van zwerfvuil-drankverpakkingen

Lees ook – Dit is de dag: hoe kunnen we de hoeveelheid plastic terugdringen

 

 

Snelle invoering statiegeld zo goed als zeker

Amsterdam, 30 september 2019 – Uit de metingen van zwerfvuil die Rijkswaterstaat onlangs naar staatssecretaris Van Veldhoven (D66) stuurde, blijkt dat de hoeveelheid flesjes en blikjes in het zwerfafval is toegenomen. De staatssecretaris heeft de Tweede Kamer daarop laten weten het beslismoment over invoering van statiegeld te vervroegen naar komend voorjaar. Daarmee is invoering van statiegeld op plastic flesjes zo goed als zeker. Dat is echter niet genoeg. Er moet statiegeld komen op alle drankverpakkingen, vindt nu ook de producent van Spa en Bru.

Doelstelling wordt door bedrijfsleven niet gehaald

Uit de meetgegevens van Rijkswaterstaat blijkt dat de doelstelling van 70 tot 90 procent minder plastic flesjes in het milieu niet wordt gehaald. Afgesproken was dat wanneer het bedrijfsleven hier zelf in zou slagen, statiegeld op kleine flesjes niet hoefde te worden ingevoerd. Er blijkt nu zelfs sprake van een stijgende, in plaats van een dalende lijn. De meetgegevens van Dirk Groot, alias de Zwerfinator, heeft Rijkswaterstaat meegewogen. Hij kwam al eerder tot de conclusie dat er van vermindering in het geheel geen sprake was.

Ook statiegeld op blik

De staatssecretaris heeft de Tweede Kamer laten weten dat het verpakkend bedrijfsleven en de Vereniging Nederlandse Gemeenten niet met een aparte aanpak komen om blik in het zwerfafval te reduceren. Zij overweegt daarom zelf met maatregelen te komen, maar noemt in haar brief aan de Kamer het woord statiegeld nog niet.

Spadel: statiegeld op alle drankverpakkingen

Ondertussen komt er ook vanuit de drankenindustrie de oproep om statiegeld in te voeren. Op hetzelfde moment dat Rijkswaterstaat de laatste meetgegevens presenteerde, riep Spadel Nederland (producent van Spa en Bru) het bedrijfsleven én de politiek op om snel een statiegeldsysteem voor alle drankverpakkingen in te voeren. Inzameling kan alleen effectief zijn als alle gebruikte drankverpakkingen gescheiden worden ingezameld. Topman Bart Peeters: ‘Haast is geboden. Elke dag belanden talloze flesjes en blikjes in de natuur en berokkenen blijvende milieuschade en dierenleed.’

Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation: ‘Wij verwachten dat wanneer de staatssecretaris over enkele maanden het besluit neemt over het statiegeld op kleine flesjes zij ook duidelijk maakt binnen welke termijn we statiegeld op blikjes en alle andere drankverpakkingen mogen verwachten. Het is zoals Spadel het uitdrukt: haast is geboden.’

 

Lees ook – Het bericht in Trouw

Lees ook – Veehouders bepleiten opnieuw statiegeld op blik

Lees ook – Duidelijkheid over anti-statiegeldplan

Het blikje binnenste buiten

De omroepster meldt op geruststellende toon dat mijn trein over 15 minuten vertrekt. Geen punt, ik kan wel wat vertraging gebruiken. Het is warm en het wordt een lange reis, dus ik besluit een verkoelend drankje te kopen. Even later sta ik besluiteloos voor een enorm schap met honderden flesjes, blikjes en kartonnetjes. Gezond en minder gezond, groot en klein, in alle kleuren van de regenboog.

Op slag gaat mijn geweten zeuren. Had toch die grote tas meegenomen, dan had je eigen waterfles erin gepast en zou je deze rommel niet nodig hebben. Maar het is zoals het is en ik moet goed drinken, dat wordt me van alle kanten op het hart gedrukt. Daarom besluit ik een drankje zonder plastic verpakking te kiezen.

Plastic flesjes veeg ik in gedachte met een ferme zwaai uit het schap. Dat ruimt lekker op. De kartonnetjes zien er gezellig ouderwets uit, maar daar zitten melkproducten in en die gaan mijn dorst niet lessen. Bovendien staat me bij dat er aan de binnenkant plastic folie zit die lastig van het karton te scheiden is. Zo belanden mijn ogen bij de blikjes. Is dat dan de beste, plasticvrije keuze van dit schap?

Een paar dagen later vind ik het antwoord in een YouTube-filmpje van MEL Chemistry. Onderzoekers doen een eenvoudig experiment met een colablikje van een welbekend merk. Ze schuren de rode verf eraf tot het glimmende aluminium tevoorschijn komt, klikken het lipje omhoog en steken daar een stokje door. Daarmee hangen ze het blikje in een glazen beker. Ze vullen de beker met gootsteenontstopper, tot net onder de rand van het blikje. Twee uur later halen ze het stokje met het klipje omhoog.

Ik kan mijn ogen niet geloven. Het aluminium blikje is helemaal verdwenen, opgelost in het bijtende gootsteengoedje, maar de cola hangt nog in perfecte blikjesvorm onder het klipje. Een goocheltruc, een Lourdesachtig mirakel, een hologram? Dan zie ik het: de cola zit in een plastic zakje. Blikjes zijn eigenlijk verstopte plastic flesjes.

Dat is geen goed nieuws, want van alle drankverpakkingen eindigen blikjes verreweg het vaakst als zwerfvuil, op straat, in de natuur, in het water. Het is dus extra jammer dat de nieuwe regeling voor statiegeld niet voor alle drankverpakkingen geldt, maar alleen voor plastic flesjes. Het zou zomaar kunnen dat bedrijven massaal overstappen op blikjes als ze het statiegeldgedoe willen omzeilen. Dan belandt er misschien wel meer plastic in het milieu.

Dat is een extra goede reden om op 21 september mee te doen met World Cleanup Day, bedenk ik even later terwijl ik met een zwierige boog om een ingedeukt blikje fiets. Als ik die dag een uurtje zwerfvuil tel en invoer op de app Litterati, samen met collega-zwerfvuiltellers in ruim 160 landen, ontstaat een wereldwijde zwerfafval-database. Dan wordt glashelder hoeveel ingeblikte plastic flesjes een zwervend bestaan leiden.

Ik kijk naar boven en hoop op een omroepster met een geruststellende boodschap. De wereld kan wel wat vertraging gebruiken. Dan kan de minister de statiegeldregeling in alle rust uitbreiden naar alle drankverpakkingen. En dan kunnen bedrijven een fijn afbreekbaar alternatief voor plastic bedenken, zodat die regeling helemaal niet meer nodig is. Voor de zekerheid ga ik toch alvast op zoek naar die grote tas.

Renske Postma

,

PSF en andere milieuorganisaties: ontwerpbesluit statiegeld moet beter

Amsterdam, 10 april 2019  Om een statiegeldsysteem goed te doen werken, moet de regering de innameplicht van de supermarkten wettelijk vastleggen. De regelgeving mag bovendien niet worden beperkt tot kleine plastic flessen; ze moet ook statiegeld op blikjes en andere drankverpakkingen opnemen. 

Dat schrijven de Plastic Soup Foundation samen met Recycling Netwerk Benelux, Natuur & Milieu, de Plastic Soup Surfer en Greenpeace in hun gezamenlijke Zienswijze op de conceptregelgeving over statiegeld. Ook Stichting De Noordzee steunt deze zienswijze. De conceptregelgeving werd door staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) uitgewerkt en werd op 4 maart gepubliceerd in de Staatscourant. 

Morgenmiddag, donderdag 11 april, staat tijdens het Algemeen Overleg Circulaire Economie het statiegelddossier weer op de agenda in de Tweede Kamer. De milieuorganisaties stellen vast dat de huidige formulering van de conceptregelgeving niet afdoende is om een succesvolle en breed gedragen invoering van statiegeld te garanderen. Op de volgende punten schiet de conceptregelgeving tekort en dient ze te worden aangepast:

 

1) De innameplicht voor verkooppunten moet onderdeel zijn van de regelgeving. 

2) De regelgeving moet niet op voorhand worden beperkt tot kleine plastic flessen en slechts enkele soorten drank (water en frisdrank). Statiegeld moet gelden voor alle plastic flessen ongeacht inhoud in volume of dranksoort. In de conceptregelgeving zijn sappen en zuivel uitgezonderd. 

3) In de regelgeving dient ook (de optie van) latere uitbreiding van statiegeld op blikjes en andere soorten drankverpakking te worden opgenomen.  

4) De verantwoordelijkheid moet liggen bij producenten én bij retailers. 

Met de in de Staatscourant gepubliceerde conceptwijziging van het Besluit beheer verpakkingen 2014 komt statiegeld op kleine plastic water- en frisdrankflesjes dichterbij. Alleen als de met het bedrijfsleven afgesproken doelen over recycling en zwerfafvalreductie eind 2020 worden gehaald, zal de regeling niet worden ingevoerd. Maar nu al staat vast dat de gestelde doelen onmogelijk kunnen worden gehaald zonder statiegeld. Om 90% recycling te halen, is statiegeld nodig. Inzamelpercentages van 90% of meer worden alleen gehaald in landen waar statiegeld al is ingevoerd, en waar een innameplicht voor verkooppunten geldt.

De conceptwetgeving, die dus zonder twijfel in 2021 van kracht wordt, is weliswaar een stap in de goede richting, maar stelt dus op belangrijke punten nog flink teleur. Met hun ingediende Zienswijze conceptregelgeving statiegeld verzoeken de 5 milieuorganisaties de staatssecretaris om het ontwerpbesluit aan te passen.

Plastic flesjes staan in de top-3 van meest aangetroffen afvalitems op de rivieroevers van de Maas en Waal, zoals elk jaar blijkt in het monitoringsproject Schone Rivieren waarin de Plastic Soup Foundation samen optrekt met IVN Natuureducatie en Stichting De Noordzee.

Statiegeld: óók op blikjes 
Aan de conceptregeling  moet worden toegevoegd, dat er ook statiegeld op drankblikjes wordt ingevoerd. Daarvoor pleiten Nederlandse en Vlaamse overheden, gemeenten, provincies, waterschappen en organisatieszoals boerenorganisaties, die aangesloten zijn bij de StatiegeldalliantieDe Zienswijze van de gezamenlijke milieuorganisaties zegt hierover: “Statiegeld op blikjes helpt daarnaast om verschuivingen in de markt van plastic naar blik te voorkomen en het leidt tot een grotere efficiëntie van het inzamelsysteem, meer recycling en meer klimaatwinst. Ook verschillende drankenproducenten zien liever statiegeld op zowel plastic flessen als blikjes”.  

Lees ook – Duidelijkheid over het antistatiegeldplan 

Lees ook – Boeren willen snelle invoering statiegeld 

Lees ook – Overheid zou drankzakjes gewoon moeten verbieden. 

Van Veldhoven (D66): brevet van onvermogen in statiegelddossier

Amsterdam, 12 maart 2018 – Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Stientje van Veldhoven (D66) laveert tussen het spreekwoordelijke Scylla en Charybdis. Zij doet alsof ze gehoor geeft aan de overweldigende maatschappelijke wens om statiegeld in te voeren op kleine plastic flessen en blikjes. Zo hebben honderden gemeenten en maatschappelijke organisaties zich aangesloten bij de Statiegeldalliantie, die wil dat het statiegeld dit jaar nog wordt uitgebreid naar kleine flesjes en blik. Ondertussen geeft zij het bedrijfsleven zijn zin om statiegeld de komende jaren nog niet in te voeren. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze dat statiegeld pas wordt ingevoerd als “in het najaar van 2020 blijkt dat onverhoopt niet aan de afgesproken doelen is voldaan”.

In de brief zegt Van Veldhoven uitvoering te geven aan de petitiemotie van de Plastic Soup Surfer, die al door haar voorgangster Dijksma (PvdA) was omarmd. De regering nam begin 2017 de petitiemotie over om het aantal plastic flesjes in het zwerfafval binnen drie jaar met ten minste 90% te verminderen. Van Veldhoven zwakt die motie af en noemt in haar brief een reductiedoelstelling van 70 tot 90%.

We zijn getuige van een politiek spel dat zich om de zoveel tijd herhaalt. In mei 2011, bijvoorbeeld, wilde een meerderheid van de Tweede Kamer het bedrijfsleven meer tijd geven om alternatieven te bedenken voor het bestrijden van zwerfafval. Invoering van statiegeld werd toen afgeblazen, maar goed werkende alternatieven kwamen er niet.

Bedrijven gokken nu weer op uitstel van uitbreiding van statiegeld en nieuwe verkiezingen, zodat het spel voor de zoveelste keer kan beginnen. Ook dit keer schermen frisdrankgiganten en supermarktketens met alternatieve maatregelen, zonder wie dan ook daarin ook maar enig inzicht te bieden. Het is dan ook heel simpel; als er maatregelen zouden bestaan die even effectief als statiegeld zwerfvuil weten te voorkomen, dan waren die allang ingevoerd. Dat weet de staatssecretaris ook en juist daarom is haar toegeeflijkheid aan het bedrijfsleven zo kwalijk. Hoezo het groenste Kabinet ooit?

In haar brief aan de Tweede Kamer schrijft Van Veldhoven dat er nu stappen gezet moeten worden om de “Plastic Soup te reduceren”. Het is aan de Tweede Kamer om donderdag 15 maart af te dwingen dat ze aan die woorden invulling geeft door nog dit jaar statiegeld in te voeren op de kleine plastic flesjes én op de blikjes. Geen omzichtige manoeuvres, maar ferme daden.


Het uitstellen van de uitbreiding van het huidige statiegeldsysteem is geen optie. In dit artikel vertellen we waarom en houden we je op de hoogte over de ontwikkeling tot aan het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer op 15 maart. Lees hier meer.