Sinds 1950 wordt er steeds meer plastic geproduceerd in de wereld. Sinds de uitvinding van plastic steeg de productie tot 311 miljard kilo in 2014. Over 20 jaar zal dit het dubbele zijn: 622 miljard kilo. Er zijn ook tal van verschillende soorten plastic. Dit dossier gaat daar dieper op in.

Wat is plastic?

Plastics zijn polymeren. Dat zijn grote moleculen die zijn opgebouwd uit een aaneenschakeling van kleine moleculen, de monomeren. De eigenschappen van plastics zijn afhankelijk van de polymeerlengte. Polyethyleen (PE) heeft bijvoorbeeld heel lange polymeerketens en is hard en stug. De chemische industrie maakt verschillende soorten plastics. Er worden zeven hoofdsoorten onderscheiden.

De Society of the Plastics Industry (SPI) heeft in 1988 een coderingssysteem in het leven geroepen dat recyclers helpt bij het sorteren van plastics. Op vrijwel alle producten van plastic staat het algemene recyclingsymbool: een driehoek in de vorm van drie doorlopende pijlen. Het cijfer in de driehoek geeft aan om welke soort kunststof het gaat. De code is voor consumenten ook te gebruiken om een onderscheid te maken in plastics die in gebruik veiliger zouden zijn dan andere plastics. Zo heeft de site www.greenjump.nl een overzicht gepresenteerd met de volgende classificatie:

Recyclingcode

PET 1

Onder andere PET-flessen voor frisdranken.
Relatief veilig. Als je PET-flessen hervult wordt risico van lekken van additieven groter.

HDPE 2

Onder andere plastic containers en veel hard plastic wordt van HDPE gemaakt.
Wordt gezien als veilig in gebruik en is gemakkelijk te recyclen.

PVC 3

Onder andere rioleringspijpen, kunststof kozijnen en wegwerp tafelkleden.
Wordt aangeduid als te vermijden. Bij de productie komt het giftige dioxine vrij en weekmakers worden in deze soort veel toegevoegd.

LDPE 4

Onder andere zachte, dunne plastic producten zoals huishoudfolie, plastic hoezen van de stomerij en draagtasjes.
Wordt gezien als veilig.

PP 5

Onder andere plastic meubelen, jerrycans, auto-onderdelen, sluitingen van flessen.
Wordt gezien als veilig.

PS 6

Onder andere wegwerpbekertjes, hamburgerverpakkingen, schaaltjes voor vleeswaren en bufferverpakking voor apparaten. In de volksmond wordt dit ook wel piepschuim genoemd.
Wordt aangeraden om te vermijden vanwege mogelijk lekken van styreen. Bovendien komt dit soort plastic regelmatig terecht in het milieu en is moeilijk op te ruimen omdat het snel uiteenvalt in kleinere stukjes.

Overige en gemengde kunststoffen 7

Onder andere PC (polycarbonaat), PU (polyurethaan), acryl, polyamide, bioplastics en vele combinaties van plastic die niet passen bij één van de andere types.

Algemene kanttekeningen Recycling code

  • Het cijfer suggereert dat het plastic per productgroep wordt gerecycled. Dat is in de praktijk (nog lang) niet het geval.
  • Terwijl het cijfer een indicatie geeft van de soort kunststof, zegt het niets over hardheid, vorm of consistentie. Dezelfde soort kunststof kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor plastic zakjes of voor flessen.
  • Niet alle soorten kunnen even goed worden gerecycled en slechts een zeer laag percentage van het plastic wordt überhaupt gerecycled.
  • De regelgeving voor het weergeven van de symbolen laat te wensen over. Vaak zijn de codes erg klein geponst, zijn ze slecht te vinden en moeilijk af te lezen (met name wanneer het plastic transparant is).
  • Code 7 is een restcategorie waar niemand iets mee kan. Dit plastic wordt dus vaak gewoon verbrand.

Recycling code en plastic soep

Op 14 februari 2013 verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature een artikel waarin voorgesteld wordt de soorten plastics die gemaakt zijn uit potentieel giftige stoffen en die het moeilijkst te recyclen zijn, te classificeren als gevaarlijke stof. Genoemd worden PVC (code 3), polystyreen (code 6), polyurethaan en polycarbonaat (beide vallend onder code 7). In de Verenigde Staten is een aantal steden overgegaan op het verbod van polystyreen (piepschuim dat daar vooral bekend onder de naam styrofoam). Dit isolerende plastic wordt vooral in de fast-food als verpakkingsmateriaal gebruikt. Veel komt bij het zwerfvuil terecht en eenmaal ongecontroleerd in het milieu valt het snel uit elkaar.

Zolang bepaalde plastics en/of additieven niet verboden zijn, kunnen consumenten de recycling code gebruiken om een keuze te maken welke soorten plastics ze wel of niet aanschaffen.

Voor plastics die uit zee worden opgevist heeft de code geen enkele zin. In zee breekt plastic af tot kleinere fragmenten, raakt het vervuild door aanslag en blijkt de code al snel onleesbaar.

Bioplastics en biologisch afbreekbaar plastic

Koop biologische groente of fruit in een supermarkt en je ziet vaak dat het is verpakt in biologisch afbreekbaar plastic. Plantenpotjes of wikkels om tijdschriften zijn er ook vaak van gemaakt. Het logo van een kiemblad op de verpakking geeft aan dat dit plastic composteerbaar is. Dit wil zeggen dat het materiaal binnen zeven weken volledig verdwijnt in een industriële composteerinstallatie waar met temperaturen tot 65 graden gewerkt wordt. Bacteriën breken het materiaal af tot natuurlijke grondstoffen. Voeg je het biologisch afbreekbaar plastic toe aan je eigen composthoop, dan kan die natuurlijke afbraak al gauw twee jaar duren.

Bioplastic wordt gebruikt als term voor plastic dat deels bestaat uit natuurlijke materialen, zoals suikerriet of zetmeel. Deze ‘bioplastics’ hebben uiteindelijk dezelfde kenmerken als normaal plastic en ze zijn dus ook niet biologisch afbreekbaar.

Biologisch afbreekbaar plastic (en dus niet bioplastic) dat als gft-afval wordt ingeleverd kan worden gecomposteerd. Indien de plastics worden vermengd met traditionele van aardolie gemaakte plastics, hebben ze een negatieve invloed op de kwaliteit van gerecycled plastic.

Composteren op zee, kan dat?

In zee zijn de omstandigheden voor ‘compostering’ nog veel slechter dan op land. De temperatuur is lager, er kan geen broei ontstaan en er zijn geen bacteriën aanwezig die dit type plastic kan afbreken. Dit betekent dat dieren die biologisch afbreekbare plastics inslikken of er in verstrikt raken er net zoveel hinder van hebben als van gewone plastics. Dit is eenvoudig uit te leggen: ook in de maag van een dier duurt het afbreekproces zo lang dat op grond daarvan niet van een hogere overlevingskans gesproken kan worden. Een onderzoek uitgevoerd onder zeeschildpadden heeft dit uitgewezen.

Zeeschildpadden worden slachtoffer

Waar fabrikanten er van uitgaan dat biologisch afbreekbare plastic tasjes 100% composteerbaar zijn in een industriële composteringsinstallatie in 49 dagen, bleken deze tasjes in de magen en darmen van schildpadden na 49 dagen slechts tussen de 3 en 9% te zijn vergaan. Gewone plastic tasjes waren zelfs nog geheel in tact. De onderzoekers concluderen dan ook dat – hoewel het afbreektempo van bio-degradeerbare polymeren in maag en darm van zeeschildpadden groter is dan die van gewone plastic tasjes – dit niet snel genoeg is om het overlijden van deze dieren door plastic te voorkomen. Schildpadden kunnen helaas het verschil niet zien tussen een kwal en een in zee zwevend plastic tasje, van welk materiaal dat ook gemaakt is.

Klik hier  voor het onderzoek over de zeeschildpadden.

Blijf kritisch op verpakkingen

De Plastic Soup Foundation vindt dat altijd heel kritisch gekeken moet worden welke toepassingen van biologisch afbreekbare plastics gewenst zijn en welke niet. Sommige toepassingen, zoals visnetten gemaakt van biologisch afbreekbaar plastic, zullen te prefereren zijn boven netten van nylon of plastic, omdat ze uiteindelijk echt vergaan. Deze hebben bovendien een groter soortelijk gewicht en zakken daardoor eerder naar de bodem.

Veel van de huidige verpakkingen zijn daarentegen compleet overbodig. Waarom is het sowieso nodig om groente en fruit met een natuurlijke beschermingsschil, zoals bananen en kiwi’s, nog eens extra te verpakken? Ook de plastic verpakking van biologisch afbreekbaar materiaal is en blijft kortom in feite vaak overbodig.

Over biologisch afbreekbare plastics en bioplastics bestaat verder veel verwarring. Zo wordt de Plant Bottle van Coca Cola als duurzame verpakking gepresenteerd, omdat deze voor 30 procent gemaakt is van natuurlijke grondstoffen (suikerriet). De productie vergt minder energie, maar de flesjes zelf zijn niet biologisch afbreekbaar. Een ander bezwaar is dat de grondstoffen voor bioplastics ook als voedsel gebruikt kunnen worden en de aanleg van plantages bij kan dragen aan verdere ontbossing.